Verlangen naar Johan Cruijff

Volgens Aad de Mos is het geen toeval dat België zich nog wel kan plaatsen voor het WK voetbal en Nederland niet. ,,Van Gaal heeft elementaire fouten gemaakt, Cruijff zou nu de ideale bondscoach zijn'', zegt de 54-jarige technisch-directeur van de Belgische club KV Mechelen.

Niemand in Nederland heeft zo'n indrukwekkende databank in het internationale voetbal opgebouwd als Aad de Mos, die in november vorig jaar als technisch-directeur terugkeerde bij de Belgische tweedeklasser KV Mechelen. De oud-trainer van onder meer Ajax, PSV en Anderlecht velt in zijn rol van analist een genadeloos oordeel over de mislukte WK-missie van Oranje. ,,Het imago van het Nederlandse voetbal heeft een enorme deuk opgelopen, waarvan de effecten pas over enkele jaren zichtbaar zijn'', meent de 54-jarige Hagenaar. ,,Ik weet zeker dat de jeugd nu sneller kiest voor hockey of golf, omdat Nederland als voetballand op een zijspoor is geraakt.''

De toch al twijfelende bondscoach Louis van Gaal zal de eer aan zichzelf houden, voorspelt De Mos. ,,Volgens mij neemt Van Gaal na de wedstrijd tegen Andorra afscheid als bondscoach. Ik heb het gevoel dat Louis al een aanbieding heeft gekregen van een Engelse of Schotse topclub, of dat hij daar op wacht. Dat is volgens mij ook de reden, waarom Van Gaal geen jonge talenten heeft opgeroepen voor het duel met Andorra. De nieuwe generatie laat hij over aan zijn opvolger.

,,Van Gaal heeft als bondscoach de andere kant van de medaille leren kennen en hij wil niet worden achtervolgd door de mislukte WK-kwalificatie. Maar hij moet zich snel uitspreken. Van Gaal neemt zowel de KNVB als het Nederlandse volk niet serieus door te laten doorschemeren dat hij zijn contract als bondscoach wellicht niet uitdient. Ik herken zijn gedraai uit eigen ervaring. Toen ik na mijn eerste periode bij KV Mechelen naar Anderlecht vertrok, moest ik me aanvankelijk ook verschuilen achter een leugentje voor bestwil. Dat is niet lang vol te houden.''

Onverbloemd zegt De Mos de waarheid over Van Gaal. ,,Louis heeft de tegenstanders van Nederland in de kwalificatiepoule niet goed ingeschat, de mogelijkheden van zijn elftal overschat en uiterst ongelukkig gewisseld. Zijn eerste presentatie deugde al niet en hij heeft bovendien bij de KNVB te veel hooi op zijn vork genomen. Van Gaal zei dat hij het duel tussen Nederland en Joegoslavië op Euro 2000 als maatstaf zou hanteren. Maar als kenner prik je door die zogenaamde standaard heen. Dat was een `valse' wedstrijd, omdat de Joegoslaven al blij waren dat ze bij de laatste acht zaten en ook kinderlijk verdedigden.

,,Vervolgens sprak Van Gaal openlijk over zijn ambitie om wereldkampioen te worden, alsof de poule al gespeeld was. Hij had beter de wens kunnen uitspreken om met het Nederlands elftal eens een normale kwalificatie voor een toernooi af te werken, want dat is ons nooit gelukt. Enige bescheidenheid was op zijn plaats geweest. In het buitenland denken ze dat Van Gaal de uitvinder van het moderne voetbal is, maar dat recht mag niemand claimen. Van Gaal blonk ook niet uit in zijn tactische keuzes. Hij vergaloppeerde zich al met de opstelling in het thuisduel tegen Ierland. Volgens Van Gaal zouden de Ieren alleen de lange bal spelen op spits Quinn.

,,Maar ik heb zelden een ploeg zo goed over de grond zien combineren als Ierland. In dat duel kroop Nederland al door het oog van de naald. De toon was gezet en Van Gaal bleek als bondscoach niet meer zo scherp als bij Ajax, toen zijn analyses puntgaaf waren. Het dieptepunt voor mij was de opstelling van het Nederlands elftal in de thuiswedstrijd tegen Portugal met Reiziger als linksback. Van Gaal verdedigde die keuze met het argument dat Figo als rechtsbuiten moest worden uitgeschakeld, terwijl hij had kunnen weten dat in het Portugese elftal niet Figo, maar Conceiçao op die positie speelde. Dan kom je als bondscoach niet sterk over.''

Een andere trainer dan Van Gaal zou allang ontslagen zijn na zoveel blunders, stelt De Mos. ,,Maar hij teert nog op zijn verleden bij Ajax en Barcelona, zoals Erik Gerets nu bij PSV profiteert van het krediet dat hij door het behalen van twee landstitels heeft opgebouwd. Ook bij de voorbereiding op de return tegen Ierland maakte Van Gaal een inschattingsfout door zich blind te staren op een valse wedstrijd tegen Engeland. Volgens mij had Louis afgesproken met zijn collega Eriksson dat tackles verboden waren. Roy Keane liet vlak na het eerste fluitsignaal zien dat de Ieren een andere strategie volgden. Maar vooral zijn zwakke wisselbeleid riep de vraag op of Van Gaal nog voldoet als bondscoach.''

Het lijkt een utopie, maar De Mos houdt een laatste pleidooi om Johan Cruijff aan te stellen als bondscoach. ,,Ergens in het lichaam van Cruijff groeit de microbe die hem influistert dat hij het moet doen'', zegt De Mos. ,,Dit is ook het ideale moment voor Cruijff om bondscoach te worden, want hij kan alleen maar meer succes hebben dan Van Gaal. Zoals Rinus Michels in de jaren tachtig de generatie Gullit, Rijkaard en Van Basten overnam van Kees Rijvers kan Cruijff met Wim Jansen als zijn assistent de nieuwe generatie in 2006 wellicht naar de wereldtitel leiden.

,,Cruijff zou nu eindelijk eens de moed op moeten brengen om het Nederlands elftal te coachen. Als hij het vertrouwen krijgt van zijn naaste omgeving wordt Cruijff dit keer door iedereen gesteund als bondscoach. Hij moet door de KNVB natuurlijk wel worden gevraagd om Van Gaal op te volgen. Maar niemand kan de jeugd beter bij de hand nemen dan Cruijff.''

De Mos heeft immers meer affiniteit met de filosofie van Cruijff en Jansen over de jeugdopleiding dan met het omstreden Masterplan van Van Gaal. ,,Het Masterplan mag van mij de prullenbak in'', stelt De Mos. ,,Dat plan versterkt slechts de huidige trend in het Nederlandse jeugdvoetbal, want momenteel leiden we watjes op. Voor elk talent staan tegenwoordig een dokter, drie fysiotherapeuten, een diëtist en een oogarts klaar. Bovendien wordt hij met een busje van school gebracht. Geen wonder dat het onze talenten aan mentale weerbaarheid ontbreekt. Nooit zullen ze de natuurlijke overlevingsdrang van een Afrikaanse of een Zuid-Amerikaanse voetballer kunnen evenaren.

,,Tot mijn verbazing was Van Gaal tevreden over het Nederlands elftal onder 20 jaar op het WK in Argentinië, terwijl die ploeg werd weggespeeld door Costa Rica en net overeind bleef tegen Ethiopië. Zo goed is de nieuwe lichting dus niet. Ik miste bij die jongens elementaire basisbeginselen. Ik herinner me nog hoe ik vroeger bij ADO met Dick Advocaat urenlang trainde op een simpele combinatie om een man uit te spelen. Nu zie ik een groot talent als Arjen Robben bij FC Groningen voortdurend de verkeerde keuzes maken, zonder dat hij gecorrigeerd wordt. Dat is ook het grootste gevaar voor jeugdspelers als Van der Vaart, Janssen en Hersi. Het nieuwe is er af, nu zullen ze progressie moeten boeken om de top te bereiken. Het is de vraag hoe de huidige trainers daar op inspelen.

,,Ik vond het onbegrijpelijk dat Ajax een prachtige speler als Hersi aanvankelijk bij Haarlem wilde stallen. Die jongen heeft specifieke kwaliteiten, die hij bij NAC niet verder kan ontwikkelen. Ik hoop dat Ajax-coach Adriaanse op termijn een middenveld met Van der Vaart én Hersi zal presenteren, want die schaarse talenten moeten we koesteren. Iedereen moet beseffen dat Nederland van trendsetter tot trendvolger is gedegradeerd. Wij schrikken als Ajax plotseling met vijf verdedigers speelt, omdat we ten onrechte meenden dat de evolutie in het internationale voetbal aan ons voorbij zou gaan. Blijkbaar moet Nederland eerst een WK mislopen voor we beseffen dat buitenspelers als Keizer en Swart allang zijn uitgestorven.''

Het was dus geen verrassing voor De Mos dat België zich vanavond wel kan kwalificeren voor het WK, terwijl Nederland tot een schertsvertoning tegen Andorra is veroordeeld. Mooie stadions hebben de Belgen niet nodig om boven zichzelf uit te stijgen. Het verouderde complex Achter de Kazerne is in elk geval niet veranderd sinds de gloriejaren van de Vlaamse club KV Mechelen. In 1988 won Aad de Mos als trainer van de Malinois de Europa Cup voor bekerwinnaars door uitgerekend Ajax te verslaan, de club waar hij eerder was ontslagen. In november vorig jaar keerde De Mos na lange omzwervingen door Europa en Japan als technisch-directeur terug naar een zieltogende vereniging, die inmiddels naar de tweede klasse is gedegradeerd.

,,KV Mechelen is bijna kapot gegaan door het wanbeleid dat hier jaren is gevoerd'', zegt de Hagenaar in een sober kantoor achter de tribunes. ,,De situatie was zo desastreus dat degradatie naar de tweede klasse geen ramp was. We moesten ver onder het nulpunt beginnen. Iedereen die in het verleden de kans kreeg iets te stelen van de club heeft dat ook gedaan. Voormalige bestuurders van KV Mechelen hebben zich voor honderdduizenden dollars verrijkt met transfers. Inkomsten uit transfers werden verdeeld onder de managers en de makelaars van de spelers. Spelers hadden zelfs belang bij degradatie, omdat ze dan voor een gelimiteerde som konden vertrekken.''

Onder leiding van trainer Barry Hulshoff lijkt KV Mechelen alweer op de weg terug naar de eerste klasse. Maar het saneringsbeleid van De Mos is nog lang niet voltooid. ,,Er vallen bij deze club nog elke dag lijken uit de kast. Ik ontdekte deze week dat bij KV Mechelen een levendige handel bestond in illegale videobanden van onze wedstrijden. Maar als de topmensen van een club zich ongestraft kunnen verrijken, zullen de medewerkers in het lagere echelon dat ook doen. In België luidt het spreekwoord: `als de vis stinkt, moet je aan de kop beginnen'. We zijn bij het puinruimen aan de kop begonnen.

,,Geert Lermeyte kwam terug als manager en mede onder zijn leiding hebben we achttien spelers weggestuurd en er tien voor teruggehaald. Verder proberen we alle medewerkers weer in het rechte spoor te krijgen. De manager en ik hebben een cultuuromslag moeten bewerkstelligen om de club weer aanzien te geven.''

De voelbare nostalgie bij KVM wordt manifest als een oude bekende zich op het kantoor van zijn vroegere werkgever meldt. ,,Wat krijgen we nou, een spits met een koffertje in zijn hand?'', zegt De Mos lachend tegen Piet den Boer, de oud-aanvaller van KV Mechelen, die in de Europa Cup 2-finale tegen Ajax het enige doelpunt maakte. Den Boer, spottend: ,,Zit het Gelredome vanavond echt vol als Nederland tegen Andorra speelt? Dat stadion had voor straf leeg moeten zijn.''

De Mos, hoofdschuddend: ,,Weet je wat ik zo erg vind, Piet? Sommige Nederlandse internationals vinden het zelfs wel prettig dat ze volgend jaar niet jaar Japan en Zuid-Korea hoeven. Nu kunnen ze tenminste met het gezinnetje met vakantie. Daar word je toch niet goed van? Moet je vanavond de Belgen zien strijden tegen Kroatië voor een plaats op het WK, die jongens spelen nog met het hart. Daar hebben onze miljonairs meer moeite mee.''