Steun verlenen aan de VS? `Gaten vullen' belangrijkst

De maatregelen die de NAVO-lidstaten woensdag afkondigden om operatie `Enduring Freedom' te steunen, zijn nog algemeen. Wat kan Nederland concreet doen?

Het is definitief: de NAVO, en dus ook Nederland, verleent bijstand aan Amerika bij operatie `Enduring Freedom', de aanval op Osama bin Laden en het Afghaanse Talibaan-regime. Maar welke steun dat precies zal zijn, is nog verre van duidelijk. Een lijst met een ,,thans nog algemeen karakter'', zo omschrijft minister Van Aartsen (Buitenlandse Zaken) de maatregelen die afgelopen woensdag zijn goedgekeurd door de NAVO-lidstaten.

De meeste van die maatregelen die NAVO-lidstaten afgelopen woensdag hebben afgekondigd zijn nog tamelijk algemeen: van `inlichtingenuitwisseling tussen bondgenoten' als `het naar vermogen steun verlenen aan bondgenoten en andere staten die als gevolg van hun steun aan de strijd tegen het terrorisme aan een grote dreiging bloot kunnen komen te staan'. Ook de bepaling dat NAVO-lidstaten hun havens en luchtruimen open zullen stellen voor (Amerikaans) militair materieel is een principeverklaring, want in de praktijk is dit allang het geval.

Waar wél concrete inzet van Nederlandse militairen uit voort kan komen is het besluit van de NAVO-raad dat AWACS-radarvliegtuigen de Amerikanen zo mogelijk zullen ondersteunen. Ongeveer 60 leden van de Koninklijke Luchtmacht, van radarpersoneel tot vliegers, maakt deel uit van de NATO Airborne Early Warning Force (NAEWF) die (onder meer) opereert vanaf Geilenkirchen in Duitsland.

Concreet ook is de beslissing van de NAVO om de zogenaamde Standing Naval Forces zo nodig te verplaatsen naar het oosten van de Middelandse Zee. De fregatten Van Nes (dat voor Mallorca ligt) en Jacob van Heemskerck (Golf van Biskaje) maken deel uit van deze `poules' van NAVO-schepen en zouden kunnen worden ingezet. Ook de mijnenveger Willemstad, die nog in Den Helder ligt, maakt deel uit van een dergelijke poule.

Het zou kunnen dat de Nederlandse inzet hiertoe beperkt blijft. Want hoewel zo ongeveer alles over operatie Enduring Freedom nog onduidelijk is, valt al wel te voorspellen dat de betrokkenheid van de NAVO-lidstaten niet groot zal zijn. De aanval op Afghanistan wordt waarschijnlijk vooral een luchtoperatie, mogelijk ondersteund door (een beperkt aantal) commando- en luchtlandingstroepen. Hoewel het `activeren' van artikel 5 van het verdrag van Washington betekent dat de NAVO-lidstaten zich verplicht hebben de VS op alle mogelijke manieren militair bij te staan, lijkt het niet erg waarschijnlijk dat de VS hiervan gebruik zullen maken. Het gekissebis van Europese NAVO-landen tijdens de Kosovo-crisis staat de Amerikanen nog helder voor de geest. Alleen Groot-Brittannië, dat nu duizenden militairen in het Golfgebied heeft, lijkt een serieuze partner voor het gevecht in Afghanistan.

De rol van Nederland en andere NAVO-landen zal daarom vooral bestaan uit ondersteuning en backfilling: het vullen van de gaten die vallen doordat Amerikaanse elders worden inzet. De marine zou extra schepen in kunnen zetten voor patrouilles in de Golf. En hoewel de Amerikaans georiënteerde Koninlijk Luchtmacht zich tijdens de Kosovo-oorlog heeft bewezen als nuttige partner van de VS, lijkt het zeer onwaarschijnlijk dat Nederlandse F-16's bombardementen zullen uitvoeren. Voorstelbaarder is de inzet van Nederlandse tank- en transportvliegtuigen, die vrij snel in het gebied kunnen zijn. Nederlandse Patriot-luchtdoelraketten zouden Amerikaanse bases, zoals het Turkse Inçirlik, kunnen beveiligen.

De Nederlandse landmacht zal zich vooral nuttig kunnen maken op de Balkan: mochten de VS besluiten troepen weg te halen, dan kan de landmacht inspringen. Daarvoor is wel enige improvisatie nodig: personeelsgebrek en de voortdurende vredesmissies hebben een zware wissel getrokken op het leger.