Poetin en de NAVO

President Poetin is een goede verstaander. Aan het einde van een bezoek aan Brussel verklaarde hij bereid te zijn tot ,,een heel andere, nieuwe blik'' op de uitbreiding van de NAVO als de alliantie zich omvormt tot ,,een politieke organisatie''. Dat maakt volgens hem de situatie ,,compleet anders''.

Een militaire NAVO blijft verdacht, een politieke NAVO begint te lijken op het veiligheidsconcept dat de Russen al jaren geleden voor Eurazië hebben bedacht en dat in de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) zijn zichtbaarste vorm kreeg. Als het Westen aan de NAVO blijft hechten en die club meer en meer het uiterlijk van de OVSE aanneemt, kan Poetin daarmee leven.

Tegen zwaar verzet van Rusland in heeft de NAVO enkele jaren geleden uitbreiding met Polen, Tsjechië en Hongarije doorgezet. Het voornemen van de Atlantische organisatie om in een verdere uitbreiding ook de drie Baltische landen op te nemen, dreigde tot voor kort tot een volwaardige breuk met Moskou te leiden. Dit drietal behoorde tot de Eerste Wereldoorlog tot tsaristisch Rusland en sinds de Tweede Wereldoorlog tot de Sovjet-Unie. Hun onafhankelijkheid verwierven zij opnieuw bij de ineenstorting van het sovjetrijk. Voor het Kremlin zou het een bittere pil zijndelen van het historische vaderland in de militaire organisatie van het Westen te zien verdwijnen.

Wat heeft Poetin van gedachten doen veranderen? Daar was allereerst de rede van president Bush een paar maanden geleden voor de universiteit van Warschau. Bush speculeerde zonder enige terughoudendheid over een veiligheidssysteem dat zou reiken van Vancouver tot Vladivostok, een nauwe relatie van het Westen met Rusland zo niet een Russisch lidmaatschap van de NAVO veronderstellend.

Overtuigender moeten voor de Russische president de recente ontwikkelingen zijn geweest. Weliswaar heeft de NAVO als reactie op de bomaanslagen in Amerika en voor het eerst in haar bestaan artikel 5 van het Atlantisch Verdrag geactiveerd (één voor allen, allen voor één), maar tegelijkertijd werd duidelijk dat daaruit geen militair optreden van de organisatie als zodanig resulteert. De VS zijn tevreden met morele, juridische en logistieke steun. Kortom, de NAVO treedt op als een politieke organisatie, zou Poetin zeggen. Of de ervaringen opgedaan in de luchtoorlog tegen Servië daarbij een rol spelen is een vraag. Ieder zal op dat punt zo zijn eigen uitleg hebben.

Een belangrijkere vraag is of de visie van Poetin (en van Bush) toekomst heeft. Waarschijnlijk zullen de rechtstreekse betrekkingen tussen Rusland en Amerika van meer betekenis zijn dan een politieke NAVO. Dat zal voor de Atlantische organisatie, die twee jaar geleden vijftig jaar werd, zo haar eigen consequenties hebben. Zij zal eerder bij de intendance aangetroffen worden dan in de voorhoede.

Een actueel voorbeeld illustreert hoe de praktijk er zou kunnen uitzien. Oezbekistan is via het zogeheten `partnerschap voor de vrede' verbonden met de NAVO. Maar het gebruik van het grondgebied van deze jonge Centraal-Aziatische staat in de `oorlog tegen het terrorisme' heeft plaats onder de directe leiding van Washington, met instemming van Moskou.