Natuur gebaat bij Tweede Maasvlakte

Economie en ecologie gaan hand in hand bij de aanleg van de Tweede Maasvlakte. Hoe meer containerhavens, des te meer natuur en recreatie.

De extremen raken elkaar. Aan de ene kant van het Slufterstrand staat een bord met een waarschuwing voor gevaarlijk terrein: het baggerdepot op de Maasvlakte waar verontreinigd baggerslib uit de Rotterdamse haven wordt gestort. Aan de andere kant van de strandweg wordt bezoekers eveneens de toegang ontzegd. Nu wegens de aanwezigheid van een vogelrustgebied, aangeduid door een bord met daarop een rosse grutto en de mededeling, plompverloren, dat dit de monding van Maas en Rijn is. `Welkom in het voedselrijkste natuurgebied van West-Europa!' De plaats biedt een aardig uitzicht over de Baai van Voorne, met in de verte de dikke kerktoren van Goedereede en de vuurtoren van Ouddorp.

Het moet anders, vindt natuur- en landschapsconsulent Gerard Litjens, een van de auteurs van het onderzoek `Met Rotterdam in zee'. In deze vorige week verschenen studie bepleit het Wereld Natuur Fonds in navolging van andere natuurorganisaties om de aanleg van de Tweede Maasvlakte aan te grijpen als `hefboom' om de natuur in de Voordelta een `kwaliteitsimpuls' te geven. Litjens: ,,De meeste Rotterdammers weten niet dat dit een uniek estuarium is. Een onvoorstelbaar rijk gebied met grote hoeveelheden vis die uit de rivieren worden aangevoerd, daar door het zoute water sterven en weer tot voedsel dienen van andere soorten zoals kokkels en garnalen, maar ook vleet, zalm, steur, rog en haai. Wij zien hier grote kansen om de natuur te herontdekken. Als je de natuur de ruimte geeft, ontstaan er weergaloze spektakels.''

De plannen van het Wereld Natuur Fonds lezen als een avonturenroman. De Brielse Gatdam zal worden doorgestoken, zodat het Oostvoornse Meer weer een zeearm wordt. Wellicht moet zelfs ook het Brielse Meer worden geopend naar zee. Samen met de beperkte opening van het Haringvliet, waartoe het kabinet vorig jaar besloot, zou dat iets prachtigs opleveren, namelijk nieuwe ondiepe milieus en zandplaten, op de grens van zout en zoet met een rijke flora en fauna en een gevarieerd onderwaterleven. Leg dan voor de kust ook nog een zeereservaat aan van honderdduizend hectare, van de Oosterschelde tot aan Hoek van Holland, en je redt de Noordzee van overbevissing.

Bovendien bied je nieuwe kansen aan recreanten. Toeristen genieten vanuit zeppelins van zeehonden. Duikers bewonderen rondom speciaal afgezonken scheepswrakken kleurrijke vissen. Sportvissers brengen hun rijke vangst aan land op het nieuw aan te leggen zuiderstrand van de Tweede Maasvlakte, bereikbaar via een doorgetrokken Betuwelijn. Litjens: ,,De huidige Maasvlakte is destijds op een botte manier aangelegd. Dit is de kans om de schade te herstellen. Op natuurlijke wijze. Alles wat de natuur doet, kan de mens niet beter.''

Hoe geprikkeld er ook op de plannen wordt gereageerd, bijvoorbeeld door de bulkvisserij, de natuurscenario's sluiten wel aan op plannen van het kabinet om tegelijk met de aanleg van de Tweede Maasvlakte de leefbaarheid van het gebied te vergroten én de schade die wordt toegebracht aan de natuur grootschalig te compenseren. Rotterdam wil een `goed geoutilleerde haven' blijven en heeft ruimte nodig voor de aanvoer en distributie van containers en de petrochemische industrie. Als die ruimte er niet komt, zegt het gemeentelijk havenbedrijf, dan vertrekken de containers van Maersk Sealand naar andere havensteden, vermoedelijk naar Bremen. Daarnaast wordt het bestaande havengebied onder handen genomen. Rotterdam wil 200 hectare ruimtewinst boeken en lawaai en lozingen van warmte en broeikasgassen flink reduceren. Op het programma staan onder meer het `inpakken' van de Calandbrug, de aanleg van `rivierparken' en het openen van het Oostvoornse Meer.

De milieubeweging was lange tijd tegenstander van aanleg van de Tweede Maasvlakte, liep zelfs weg uit het overlegcircuit, maar ging overstag toen onder meer bleek dat de landaanwinning maximaal duizend hectare zou bedragen en dat behalve de wettelijk verplichte compensatie van geleden natuurschade er ook 750 hectare natuur zou worden ingericht met onder meer ten zuiden van Rotterdam waterrijke natuur en een parkbos, met een toegangspoort vanuit Rotterdam-Zuid over de rijksweg A15. ,,Over honderd jaar zal dit gebied worden vergeleken met de Biesbosch of de Hoge Veluwe'', zegt de Zuid-Hollandse gedeputeerde Dirk Dekker, voorzitter van de stuurgroep die het gebied gaat inrichten. De eerste protesten zijn binnen: een golfclub wil niet wijken, want dat zou `kapitaalvernietiging' zijn, en het Comité Behoud Cultuurhistorisch Erfgoed Rhoon heeft duizenden handtekeningen opgehaald om het landelijk gebied te laten zoals het is.

De wettelijk verplichte verzachting en compensatie van de natuurschade belooft veel. Er komen zachte zeeweringen rond de Maasvlakte en voor de landaanwinning wordt zand gebruikt dat vrijkomt bij de verdieping en verbreding van de vaargeul. Als compensatie voor het verlies aan zeegebied stelt het kabinet voor om voor de Haringvlietmond een zeereservaat van 25.000 hectare aan te leggen. Als ecologische afbetaling op de schade die zal ontstaan aan de duinen van Voorne en Goeree, liggen er plannen om een duingebied aan te leggen op de kop van de Brouwersdam of aan de kust tussen Hoek van Holland en Ter Heijde. Wat er formeel aan beschermde natuur wordt beschadigd zijn de categorieën zeereep, open droog duin en, last but not least, de Noordse woelmuis.

Zo moet Rotterdam een groene haven worden. De kosten van het Project Mainportontwikkeling Rotterdam bedragen tussen de 4,5 en 7 miljard gulden, afhankelijk van bijvoorbeeld de vraag of de Tweede Maasvlakte een eigen ingang krijgt of alleen bereikbaar wordt via de huidige Maasvlakte. Eind dit jaar stuurt het kabinet zijn definitieve beslissing naar de Tweede Kamer. De aanleg zal in fasen worden uitgevoerd: eerst wordt binnen maximaal tien jaar 500 hectare aangelegd, daarna wordt bekeken of er nog behoefte is aan opnieuw 500 hectare. Over zes jaar kunnen de eerste bedrijfsgebouwen op het jonge land worden neergezet.

De Zuid-Hollandse gedeputeerde Dekker is razend enthousiast. Dekker: ,,Ik ga door totdat ik iedereen op één lijn heb. Het kabinet heeft ons verzekerd dat er zonder extra natuur en sanering van de haven geen Tweede Maasvlakte komt. Het is een drie-eenheid. Dit is voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis dat economie en ecologie samen optrekken. Het is voor het eerst dat een groot infrastructureel project vanaf de eerste plannen is gekoppeld aan natuur en landschap. Nederland gaat een kunststukje uithalen.''