Als het aan Mitterrand ligt, spreken de Balten meer Frans

VILNIUS, 18 MEI. “Het is spijtig dat het eerste Amerikaanse Congres niet het voorstel van Benjamin Franklin heeft aanvaard om het Frans tot landstaal te maken. Maar het is nu eenmaal zo, we hebben verloren van het Engels, dat vooral de taal van de techniek is.”

De uitspraak, op een persconferentie in Riga, is van François Mitterrand, de Franse president wiens bezoek aan Litouwen, Estland en Letland vorige week gepaard ging met een cultureel offensief om het gebruik van de taal van Molière te bevorderen. In de drie Baltische hoofdsteden is de Alliance Française begonnen aan de herovering. In Tallinn, de hoofdstad van Estland, opende minister Roland Dumas (buitenlandse zaken) een cultureel centrum. Dergelijke centra komen ook in Vilnius en Riga.

Voor de Tweede Wereldoorlog was het Frans in Litouwen een populaire taal. Nu kiest slechts tien procent van de middelbare scholieren voor Frans tegen 61 procent voor Engels en 31 procent voor Duits. In Letland en Estland is de situatie nog dramatischer.

Maar omdat noblesse verplichtingen met zich meebrengt, wordt school nr. 7 in Tallinn weer een Lycée Français, net zoals vroeger. Het gebouw waarin de school is gehuisvest was ooit, in 1937, Frans bezit en zal nu worden teruggegeven - zoals Frankrijk de Baltische landen het goud heeft teruggegeven dat het sinds 1939 keurig had bewaard. De huidige school nr. 7 zal waarschijnlijk moeten verhuizen naar een grijsbetonnen gebouw van de voormalige Sovjet-marine.

De vraag wie aan het nieuwe lycée zal lesgeven of studeren, blijft vooralsnog onbeantwoord. School nr. 1, waar Franse lessen kunnen worden gevolgd, krijgt bijna geen aanmeldingen. Er zijn wel 46 aanmeldingen voor het nieuwe lycée, maar dat is een schijntje in vergelijking tot de 700 leerlingen die zich nu op de school bekwamen in het Engels. De directeur van school nr. 7, Rein Rabane, wil ook “niet 53 jaar teruggaan”.

Toch zal dat gebeuren omdat de cultuur - de niet-Engelstalige wel te verstaan - “een zeer sterk cement tussen de volkeren is”, zoals Mitterrand in zijn rede voor het Litouwse parlement zei. Het Franse staatshoofd herinnerde aan zijn landgenoot Jean Monnet van wie deze uitspraak afkomstig is: “Als ik Europa zou moeten overmaken, dan zou ik met de cultuur beginnen”.

Aan het diner dat president - en professor in de musicologie - Landsbergis hem aanbood, zei Mitterrand dat “men eerst met culturele uitwisseling moet beginnen”, wat volgens een confrère van Le Monde “velen deed glimlachen” want de “aangekondigde opening van een Frans cultureel centrum zal de Litouwers niet in staat stellen de (economische) crisis te overwinnen”.

Een jonge Letse journaliste die er op Mitterrands laatste persconferentie van zijn Baltische bezoek niet in slaagde haar vraag in vlekkeloos Frans te stellen, werd door Mitterrand terechtgewezen met (zo zei een Franse journalist) “de hooghartigheid van de Zonnekoning aan het eind van zijn regime”.