Joods swing-duo gaat te snel

Als mosterd na de maaltijd komt zondagmiddag de documentaire Johnny & Jones, twee jongens en een opera. De mooie tentoonstelling in het Verzetsmuseum in Amsterdam gaat over een week al dicht, en de opera is allang niet meer te zien. Alle publiciteit was geconcentreerd rond begin juni, toen de opera in première ging en de tentoonstelling werd geopend. Een documentaire zou nu hooguit nog op zijn plaats zijn, als die geheel los stond van de tijdelijke actualiteit en aan het intussen bekende verhaal iets bijzonders zou weten toe te voegen.

Daarvan is echter geen sprake. De documentaire van cineast Hans Hylkema wil zoveel verhaallijnen tegelijk vertellen – ook als ze met het eigenlijke onderwerp weinig te maken hebben – dat alles door elkaar gaat lopen en niets echt helder wordt. Enerzijds wordt het levensverhaal van Johnny & Jones, het joodse swing-duo dat eind jaren dertig razend populair was maar de oorlog niet overleefde, met horten en stoten en verwarrende sprongen door de chronologie gereconstrueerd. En anderzijds zien we repetitie-opnamen van de opera, die een grotekse vertekening was van het genre waarin Johnny & Jones excelleerden, terwijl componist Theo Loevendie nog eens zegt wat hij ook al in tientallen andere interviews heeft gezegd.

Natuurlijk blijft het verhaal van Johnny & Jones hoe dan ook aangrijpend, maar Hylkema bedelft het onder een overvloed aan afleidend materiaal en een vormvondst die mij na verloop van tijd danig op de zenuwen ging werken: telkens zien we de camera fast forward door de straten van Amsterdam rijden.

Veel simpeler en daardoor veel indrukwekkender vond ik de reportage die Nova twee jaar geleden aan het duo wijdde (en die ook in het Verzetsmuseum te zien is). Die duurde niet langer dan een klein kwartier, maar riep een veel beter beeld op van leven en werken van Johnny & Jones dan hier een uur lang wordt vertoond. ,,Hun hadden dat swing,'' zegt een ex-Bijenkorf-employé over hen. De documentaire heeft dat niet.

Johnny & Jones, twee jongens en een opera, zondag, Ned.1, 14.00-15.00u.