IJsbeer die ijsbeert is ethisch onverantwoord

De grootste dierentuinen van Nederland hebben een ethische code opgesteld. Euthanasie mag, al is niet iedereen het daarmee eens. ,,We kweken niet voor de slager.''

,,Als kind heb ik in Nederland dierenwinkels gezien waar je gorilla's en luipaarden kon kopen'', zegt Koen Brouwer, directeur van de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen (NVD). Het was toen als het ware mogelijk dat een oppasser een dode cobra mee naar huis nam om er een tasje van te laten maken. ,,Vroeger verkochten we alle dieren aan handelaren, voor de beste prijs. Hoe de koper de dieren verder hield, kon ons niet schelen.''

Maar tijden zijn veranderd. De twaalf bij de NVD aangesloten dierentuinen, die tezamen bijna elf miljoen bezoekers per jaar trekken, publiceerden deze week een `ethische code'. De dierentuinen lopen daarmee vooruit op Nederlandse regelgeving, die in april klaar moet zijn. Volgens Brouwer bestaan er veel misverstanden over de gang van zaken achter de schermen, zoals dat dierentuinen dieren zomaar zouden weghalen uit de natuur. De gedragscode moet duidelijk maken aan welke regels dierentuinen zich precies houden.

De gedragscode staat `euthanasie' op gezonde dieren toe. Het komt voor dat dierentuinen, die eigen fokprogramma's hebben, jonge dieren doden als er geen goede plaats voor hen kan worden gevonden en ze ook niet terecht kunnen in een andere dierentuin in Europa. ,,Maar het is niet zo dat we dagelijks rondlopen met dodelijke injecties'', aldus Brouwer. Volgens hem wordt er tegenwoordig alles aan gedaan om niet te veel dieren te fokken. Tegelijk vinden dierentuinen het wel natuurlijk een dier te laten jongen. ,,We kweken nu op bestelling.''

Marion Offermans, beheerder van een klein dierenpark in Born, kan zich niet erg vinden in de euthanasieregel van de grote parken. Volgens haar is het beter de oorzaak van het overschot aan dieren weg te nemen. ,,Je kweekt niet voor de slager.'' Ze noemt als voorbeeld damherten die heel snel fokken. Vervolgens raak je jonge damherten moeilijk kwijt. Zodoende heeft haar dierenpark de mannetjes gecastreerd. Castreren mag volgens de gedragscode, mits de conditie van het dier `op zowel de korte als de langere termijn zo min mogelijk wordt geschaad'.

Volgens de code is dierverzorging ethisch verantwoord als dieren hun natuurlijke, soorteigen gedrag kunnen vertonen. Paul Koene, universitair docent in Wageningen, vindt dat een nobele doelstelling, maar denkt dat de praktijk te wensen over laat. Hij onderzocht jarenlang het gedrag van dieren in diverse dierentuinen. Giraffes zijn in het wild gewend tussen het eten door veel te lopen. Dat lukt in dierentuinen meestal niet. In Amersfoort eten de giraffes op zijn aanraden nu hooi uit bolletjes in bomen. Omdat de relaties tussen giraffes zó zijn dat niet elke giraffe naast een ander wil eten lopen ze veel heen en weer en zijn ze volgens Koene ,,heel dynamisch bezig''.

De ijsbeer is volgens Koene ongeschikt voor dierentuinen. Als hij ijsbeert, vertoont de ijsbeer in feite een heel onnatuurlijk gedrag. ,,IJsberen zijn gewend veel te lopen voor hun prooi, maar dat kan in een dierentuin niet. Ze gaan toch dat gedrag vertonen, door vaste rondjes te lopen.'' Dierentuinen in Engeland geven het goede voorbeeld, vindt Koene. Die schaffen de ijsbeer als dierentuindier af.