Het is wachten op de tourniquets

Nog steeds maken de `risicolijnen' hun naam waar. Machinisten durven op de Schiphollijn soms niet te stoppen, bleek deze week. Hebben alle veiligheidsmaatregelen niets opgeleverd?

,,Ik stop ermee'', zegt een conductrice in de op één na laatste trein van Den Haag naar Amsterdam Centraal. Na twee incidenten in april op de beruchte Schiphollijn, het traject tussen Schiphol en Amsterdam Centraal, heeft zij vanavond een lichte dienst. ,,Om weer een beetje te wennen.''

Eén keer werd zij door passagiers aangevallen omdat de trein door een defect aan de deuren niet stopte op station Amsterdam Lelylaan. Een andere keer waren het zakkenrollers. ,,En ik sprak ze er niet eens op aan.'' Ach, zegt een collega, ,,een aanleiding hebben die jongens niet meer nodig''.

De Schiphollijn is aantrekkelijk voor zakkenrollers en zwartrijders, vertellen de conducteurs op het traject, die niet met naam genoemd willen worden. Zwartrijders kunnen snel uitstappen, omdat de trein vaak stopt op het traject. Zakkenrollers hebben het gemunt op de vele toeristen die van Schiphol komen.

Afgelopen weekeinde nog werd een conducteur mishandeld toen hij zakkenrollers betrapte. De trein is de afgelopen weken de NS-stations Amsterdam Lelylaan en Sloterdijk enkele malen voorbijgereden, uit angst voor geweld op de perrons.

Het aantal meldingen van agressie in de trein en op de stations vandalisme, schelden, dreigen, fysiek geweld vertoont al enkele jaren een licht stijgende lijn. Het afgelopen jaar deden conducteurs ruim zesduizend meldingen, opnieuw iets meer dan het jaar ervoor. ,,Driekwart hiervan is te herleiden tot verbale agressie'', zegt een woordvoerster van de Nederlandse Spoorwegen, 15 procent valt onder het kopje ,,fysiek geweld''.

,,Het is bijna een thriller dat machinisten uit angst een station voorbijrijden'', reageerde FNV Bondgenoten deze week. De vakbond drong aan op extra maatregelen om de agressie op het spoor tegen te gaan. Maar alle extra maatregelen van de laatste twee jaar, hebben die dan niets opgeleverd?

Vorig jaar januari nog keerde minister Netelenbos (Verkeer) tien miljoen gulden extra uit voor het plaatsen van driehonderd camera's op de stations. Bovendien nam NS, in samenwerking met spoorwegpolitie, gemeenten, politie en vervoersbedrijven op veel lijnen het initiatief voor strenger toezicht. Na een reeks gewelddadige incidenten moest het uit zijn met het geweld op het spoor.

Op de Flevolijn, van Amsterdam naar Lelystad, voert de spoorwegpolitie geregeld controle-acties uit en krijgen overtreders een stationsverbod. Op de Hoekse Lijn, van Rotterdam naar Hoek van Holland, geldt in de weekeinden een `zero-tolerance'-beleid sinds in januari 2000 op station Vlaardingen-Oost de zeventienjarige student Daniel van Cotthem door toedoen van toevallig passerende jongeren overleed. De conducteurs moesten weer ,,de baas'' worden op het spoor. De ,,troepenbewegingen'' van ordeverstoorders moesten in kaart worden gebracht.

De spoorwegpolitie heeft verder in juni van dit jaar een team Veel Voorkomende Criminaliteit (VVC) opgericht, dertien agenten die vooral op de Schiphollijn surveilleren. Op deze lijn zijn sindsdien 69 aanhoudingen verricht, vooral zwartrijders. ,,Een verdubbeling'', zegt de spoorwegpolitie.

Toch voelen de conducteurs zich nog regelmatig geïntimideerd op de lijn en blijven de incidenten zich voordoen. De politie is er bovendien niet altijd. Sterker nog: conducteurs moeten vaak alleen werken. Zo ook de conducteur op de laatste trein naar Amsterdam. ,,Eigenlijk mag dit niet eens op een risicolijn'', zegt hij. ,,Ik kan de trein zo laten staan.''

Door personeelsgebrek is hij een paar maanden in Amsterdam gedetacheerd, zijn normale standplaats is Maastricht. ,,Wat ik hier nu meemaak, gebeurt daar nooit. De jongeren zijn hier veel crimineler en intimiderender. Hele koffers worden van passagiers onteigend, en daar kun je beter niets van zeggen.''

,,Het bedreigen van conducteurs komt nog steeds voor'', constateert burgemeester L. Stam van Vlaardingen, nauw betrokken bij het project. ,,Heel frustrerend voor de mensen die op het spoor werken, maar je verovert de trein niet zomaar terug.'' Alleen op station Vlaardingen-Oost hangen nu camera's, ondanks het geld van Netelenbos. De wil om iets te doen is er bij alle partijen, maar sommige besluiten gaan nu eenmaal niet over één nacht ijs, vertelt Stam. ,,Een alcoholverbod bijvoorbeeld kun je niet zomaar invoeren. Er moet immers wél door iemand op toegezien worden.''

Stam verwacht veel van plannen van NS om tourniquets op de stations in te voeren: wie geen kaartje heeft, komt het station niet op. Een woordvoerster van NS zegt dat de eerste proeven in 2003 gehouden gaan worden. ,,Over een jaar of drie willen we ze in en rond Amsterdam invoeren.'' Het zal tot 2008 duren voordat het hele land ze krijgt.''

Zwartrijder Nick, een jongen van achterin de twintig met een petje, kan nog wel even zijn gang gaan op de Schiphollijn. Hij woont in de buurt van station Lelylaan en neemt regelmatig 's avonds de trein naar het centrum. Een kaartje heeft hij nog nooit gekocht. Laconiek: ,,Als ze controleren, ga je er toch bij het volgende station weer uit?''