Enquêteterreur

Een democratie zonder opiniepeilingen is ondenkbaar. Rampen van de omvang van 11 september leidden overal ter wereld tot een golf van opiniepeilingen.

Wouter Knapper is daar niet blij mee en geeft daar blijk van (NRC Handelsblad, 27 september). Met name naar het onderzoek dat door het Nipo voor de Volkskrant is uitgevoerd haalt hij met scherpe pennenstreken uit.

Het ging hier echter niet om een `bliksemenquête', maar om een onderzoek met een redelijke voorbereidingstijd dat mensen in een weekeinde zélf konden invullen (dus niet telefonisch), waarbij ze de vragen in alle rust konden overdenken. De enquête was niet van het `erbarmelijke ja-nee-geen mening' type, de mensen konden nuanceren. Daar hechten respondenten terecht ook aan; de schrijvers van het desbetreffende artikel hebben het achteraf tot een simpel 'ja-nee' teruggebracht.

Juist bij opinieonderzoek besteden wij de grootste zorg aan het zorgvuldig formuleren van de vragen. Je wilt de mening zo goed mogelijk peilen en bovendien kan heel Nederland over je schouder meelezen.

Volgens Knapper kan een vraag over het `het land uitzetten van moslims met verkeerde denkbeelden' niet, omdat de grondwet daarbij in het geding komt.Dit lijkt op het eerste gezicht weldoordacht, maar is het niet.

Een vraag over de uitzetting geeft wel degelijk een bepaald sentiment weer. Geliefkoosde vragen van opiniepeilers als voor- of tegenstander van monarchie respectievelijk de doodstraf zouden dan ook niet kunnen, want doodstraf en republiek zijn evenmin in overeenstemming met de grondwet.

Wanneer de media niet om het hardst om opinieonderzoek zouden vragen, zouden ze ook niet worden uitgevoerd. Sinds jaar en dag is daarbij sprake van een zekere strijd tussen journalist en de onderzoeker: de één wil hard nieuws, de ander wil nuance. Laten we overigens blij zijn met (goed) opinieonderzoek: er wordt te veel gespeculeerd over de gevolgen van gebeurtenissen op het algemeen gevoel. De rol van het opinieonderzoek is dan niet anders dan de samenleving incluis, een spiegel voor te houden. Dat deze spiegel zo weinig mogelijk dient te vertekenen, zijn wij geheel met Knapper eens.