Het juiste doelwit...

Is voldoende bewijs voor de betrokkenheid van Osama bin Laden bij de aanslagen in Amerika voorhanden? Deze vraag zit menigeen in het Atlantisch bondgenootschap dwars en vooral de landen van de brede coalitie tegen het terrorisme die de Verenigde Staten aan het smeden zijn. De legitimatie van de acties tegen Afghanistan, die in voorbereiding zijn, is sterk afhankelijk van het antwoord op alle twijfels. Dit is grotendeels in geheimhouding gehuld, maar een `smoking gun' lijkt het onderzoek nog niet te hebben opgeleverd.

De voormalige Britse minister van Buitenlandse Zaken, Robin Cook, tegenwoordig leider van de Labour-fractie in het Lagerhuis, probeerde gisteren voor de BBC-televisie dit netelige probleem op te lossen met een handige wedervraag. Als Bin Laden werkelijk onschuldig is, waarom geeft hij zich dan niet over aan de Amerikanen voor een eerlijk proces? Dat is echter wel heel kort door de bocht. De Amerikanen zouden nog aardig in verlegenheid kunnen worden gebracht als Bin Laden zich werkelijk aanmeldde voor berechting. In een strafzaak geldt de oude stelregel `in dubio pro reo' (twijfel werkt ten gunste van de verdachte) en dat kan bij terroristische misdrijven nog knap lastig zijn. Ook al laten de berechting van de eerdere aanslag op het World Trade Center in New York en onlangs nog het Lockerbie-proces in Kamp Zeist zien dat een veroordeling wel degelijk tot de mogelijkheden behoort.

In dit geval zijn de strafrechtelijke bewijsregels echter niet aan de orde. Het gaat om het recht van zelfverdediging een ,,natuurlijk recht'', zegt het VN-Handvest en daarvoor geldt juist dat het niet bedoeld is als een straf, ook wanneer represailles worden toegepast. Het vereiste dat de juiste doelwitten worden gekozen, blijft natuurlijk onverkort overeind. Voor een `coalition of the willing' zal de bewijslast veeleer een kwestie van aannemelijkheden zijn en niet zozeer van sluitend bewijs.

Het gaat in elk geval om méér dan alleen de vaststelling dat de aanval van buiten kwam en niet van Amerikaanse oorsprong was: het criterium van de NAVO voor de activering van het gehele bondgenootschap. Maar de NAVO-partners kunnen het niet laten bij deze constatering. Het grote gebod van proportionaliteit, de evenredigdheid tussen tegenmaatregelen en aanval, noopt tot nadere uitspraken.