`Eén rare opmerking en je vliegt eruit'

Sinds de aanslagen in de VS plegen Nederlanders `bloedwraak' op moslims die hier wonen. Dat vindt W. Shadid, hoogleraar interculturele communicatie. Over wat we fout doen. `Medelanders zijn opeens weer gást.'

De Haagse politie, zo werd deze week bekend, wil een medewerkster (24) van Marokkaanse afkomst ontslaan, omdat ze op 14 september weigerde drie minuten stilte in acht te nemen voor de aanslagen in Amerika. Terwijl ze die aanslagen ,,misdadig'' noemde en naar eigen zeggen alleen had gezegd dat de VS ze door hun buitenlandse politiek hadden kunnen verwachten. De Haagse burgemeester Deetman stelde een commissie in die de zaak moet onderzoeken.

Wat autochtonen dit meisje en meer moslims in Nederland aandoen sinds de aanslagen in Amerika, zegt Wasif Shadid, is een gevaarlijke poldervariant op bloedwraak. ,,Want net als bij bloedwraak, gaat het hier om acties die niet gericht zijn op het bestraffen van de dader, maar van zijn familieleden.''

Shadid is als hoogleraar interculturele communicatie verbonden aan de universiteiten van Leiden en Tilburg. Hij wil dat we praten over `multicultureel' Nederland sinds de aanslagen in Amerika, maar hij wenst er tegelijkertijd niet op te worden aangesproken. Zo is hem nog net te ontfutselen dat hij ,,een Arabische achtergrond'' heeft, ,,Jordanië'', fluistert hij bijna, maar daarover moet het in dit verhaal niet gaan, vindt hij.

Uw naam roept toch vragen op.

,,Maar als ik er niets over zeg kunnen mensen misschien nog denken dat ik Spaans ofzo ben.''

U schaamt zich toch niet?

,,Ik probeer het persoonlijke te scheiden van mijn hoedanigheid als deskundige. Omdát het zo beïnvloedt wat je zegt.''

Het is dan ook het thema van zijn werk als wetenschapper: Wederzijdse beeldvorming is van groter belang bij het ontstaan van misverstanden tussen bevolkingsgroepen, dan culturele verschillen. Shadid zal het blijven herhalen, hamerend. ,,Nooit is dat duidelijker blootgelegd dan sinds de aanslagen van 11 september. Sindsdien is er een wereldwijde mediacampagne gericht tegen moslims in het algemeen. Er waren ruim zestig tegen moslims gerichte acties in Nederland. En een meisje dreigt ontslagen te worden door de politie omdat ze geen drie minuten stil wil zijn. Denkt u dat dat gebeurd was als zij níet van Marokkaanse afkomst was?''

Haar advocaat vertelde dat zijn cliënte helemaal niet aangesproken wil worden op haar Marokkaanse achtergrond.

,,Good for her.''

Hij noemt haar jong en geëmancipeerd, zegt dat het enkel om wat directe ,,dolle mina-achtige'' uitspraken ging. Ze is aangenomen dankzij een voorkeursbeleid voor allochtonen en ze wil dolgraag weer aan het werk.

,,Precies. Juist de politie is al jaren bekend om de positieve actie om allochtonen aan het werk te helpen. Maar dat stelt natuurlijk niets voor als je bij de eerste de beste crisis iemand ontslaat.''

Cohesie is de eerste vereiste voor een multiculturele samenleving, zegt Shadid. ,,En een van de belangrijkste zaken die we sinds 11 september hebben geleerd, is dat we de multiculturele samenleving, die we altijd zo hoog in het vaandel hadden, dus nog lang niet bereikt hebben.''

Geloofde u sterk in het succes van `de' multiculturele samenleving?

,,Nee, eerlijk gezegd heb ik nooit gedacht dat het goed zat.''

Zie het onderwerp van zijn oratie in 1994, zegt hij. Shadid geeft het boekje mee. Het ging over opvattingen die Nederlanders hebben over allochtonen, en vice versa. Ze gaan, zo liet Shadid zien, elkaar met precies dezelfde vooroordelen te lijf (`De positie van de vrouw is bij jullie slecht', bijvoorbeeld) om de andere cultuur als inferieur te kunnen bestempelen.

,,En nu'', zegt hij, is dankzij de aanslagen dan eindelijk goed te zien dat de multiculturele samenleving vooralsnog een farce is: ,,De werkneemster bij de Haagse politie mag dan al geen hoofddoek meer dragen en dankzij voorkeursbeleid met open armen zijn binnengehaald; na 11 september is haar duidelijk te verstaan gegeven dat ze maar een gast is. Heb je een andere mening? Dan moet je weg. Eén rare opmerking of je vliegt eruit. Of neem een enquête onder autochtone Nederlanders na de aanslagen. Op de vraag wat zij vinden van moslims die de aanslagen goedkeuren wordt gezegd: die moeten het land uit. Dat is toch een heel gekke redenering als je het over een bevolkingsdeel hebt? Plotseling zijn de `medelanders' weer te gast en kunnen ze vertrekken. Terwijl het veel logischer zou zijn gevaarlijke, goedkeurende opmerkingen over de aanslagen hier te bestraffen.''

Die opmerkingen zíjn er wel. We nemen een aantal uitlatingen door van jongeren die op het Marokkaanse internetforum Maghreb.nl over de aanslagen discussiëren. `Lellalaila' schreef dat Amerika nu ,,een koekje van eigen deeg mag proeven'' en dat onschuldige burgers omkwamen noemt zij ,,hun eigen schuld''.

,,Een primitieve reactie'', zegt Shadid. ,,Daar mag je de groep niet op aanspreken.''

`Ridouane' schreef het ,,begrijpelijk'' te vinden dat Palestijnen na de aanslagen juichten.

Zelfs hierover zegt Shadid: ,,Dat kan gewoon niet, dat je zoiets zegt. Maar het blijven loze kreten van individuen.

`Elbachir' weet de aanslagen aan de bemoeienis van de VS met Israël, en komt tot de volgende vergelijking: ,,Wat zou jij doen als Marokko tijdens de WOII Duitsland met geld en wapens had gesteund?''

Shadid zucht: ,,Ik kan hier weinig mee en ik wíl hier niks mee. Dit zijn jongens en meisjes met een ideologie, die niet anders is dan een gevaarlijke visie. En het is niet juist dit soort uitspraken meer gewicht te geven nu ze van mensen met een Marokkaanse achtergrond komen – net als voor uitspraken van extreem-rechts geldt dat je ze dan veel te serieus neemt en ze aandacht geeft die ze niet verdienen.''

Hoe nu verder, dan?

,,Wát er ook in het buitenland gebeurt, allochtonen moeten daar niet op aangesproken worden. We moeten voorkomen dat zij zich geremd gaan voelen om aan de discussie deel te nemen. Minderhedenminister Van Boxtel moet ophouden iedere vijf dagen aan moslims in Nederland te willen vertellen hoe het hoort. Premier Kok doet het prima, door juist nu te benadrukken dat hij minderheden accepteert. Meer opinion leaders moeten leren spreken van Nederlanders: Marokkaanse of Turkse Nederlanders en het islamitisch volksdeel.

Is dat niet vreselijk politiek correct? Namaak-acceptatie?

,,Vreselijk correct is het zeker. Maar dit is de enige strategie om een begin met echte acceptatie te maken.''