Copywriter met een geweten

Al gaan de gebeurtenissen nog zo snel, de reclame achterhaalt ze wel – of is ze zelfs voor. Neem Octaaf Parango, een wat a-typische copywriter, want behept met een geweten. Hij is de heftig vibrerende hoofdpersoon van Frédéric Beigbeders zesde roman, 99 francs; in augustus 2000 met veel succes in Frankrijk gepubliceerd, en nu door De Geus in maar liefst drie edities op de Nederlandse markt afgevuurd.

Diep gefrustreerd omdat al zijn pogingen om zijn vak fatsoenlijk uit te oefenen stuklopen op productmanagers en salesdirectors, verklaart Octaaf zijn lange mars door reclamebureaus en communicatieafdelingen voor mislukt. `Je kunt niet tegelijkertijd de wereld gehoorzamen en haar veranderen', overpeinst hij in een variant op een adagium van Karl Marx. In Miami, Florida, waar hij op het strand een commercial draait, laat hij zich door zijn nog heviger lijdende art director Charlie meeslepen op een moderne helletocht, die eindigt met de kille moord op een zeer stil en zeer welstandig levende weduwe.

Waarom juist dit weerloze slachtoffer? Omdat deze puissant rijke dame symbool staat voor machtige pensioenfondsen die zonder scrupules hun vermogens beleggen in bedrijven die het leven op aarde bedelven onder een lavastroom producten waar niemand `echt' op zit te wachten. Aan de reclameboys, Octaaf en zijn maatje incluis, de taak deze stroom snel en soepel naar de wereldwijde doelgroep te geleiden. Het resultaat mag er zijn: `Voor het eerst in de geschiedenis van de planeet aarde hadden de mensen uit alle landen hetzelfde doel: voldoende geld verdienen om op een reclame te lijken.'

Maar nu is het Schluss! Octaaf en Charlie verruilen de reclameterreur voor de echte terreur. Om kort daarna, op een reclamefestival in Cannes – dat wel – door de FBI ingerekend te worden.

Bij weinig lezers van euro 24,99/ euro 14,99/ euro 6,99 zal deze bloeddorstige apotheose – gevolgd door een zoetsappige epiloog op een Bounty eiland – géén associaties oproepen met 11 september 2001. Auteur Frédéric Beigbeder, tot 1990 gevierd copywriter bij het Franse filiaal van het Amerikaanse reclamebureau Young & Rubicam, zal dat waarschijnlijk niet betreuren. In een recent interview voor de VPRO-radio verklaarde hij althans `de' reclame mede-verantwoordelijk te houden voor de recente terreurdaden in de VS. Een deel van de islamitische wereld zou zich met de aanval op de totems van `het' kapitalisme teweergesteld hebben tegen de westerse frivoliteiten die in reclamecampagnes voor McDonalds, Nike, Pepsi Cola in felle kleuren en op hoge tonen aangeprezen worden.

Van dit dikke hout worden ook door Beigbeders alter ego Octaaf Parango veel planken gezaagd. Zo wordt Joseph Goebbels meer malen uitgeroepen tot vader van alle copywriters; het grote legioen `accountmensen' op reclamebureaus dat door `creatieven' en opdrachtgevers in een permanente spagaat wordt gehouden, krijgt het predikaat `Heao-Jugend' toebedeeld. Nog zo'n hyperbool in de overdrive: `De merken hebben de Derde Wereldoorlog tegen de mensheid gewonnen.'

Het maakt het vrijwel onmogelijk euro 24,99/ euro 14,99/ euro 6,99 te lezen als een roman, zoals auteur en uitgever graag willen. Pamflet, of No Logo-manifest, lijkt een betere karakterisering. Maar dan wel een goed geschreven manifest, waarin Beigbeder – hoogstwaarschijnlijk contre coeur – zijn verleden als copywriter verraadt. Zijn ideeën mogen heel wat minder subtiel zijn dan die van zijn voorbeeld en voorganger Michel Houellebecq, en de dramatische structuur van zijn verhaal Joop van de Ende onwaardig – op de beperking van de vierkante centimeter toont hij zich een ware meester. Net als in het vermaledijde verleden dat achter hem ligt. `De dood is de enige afspraak die niet in je organizer staat', heet het. Of: `Vroeger, als mensen gemarteld werden, zeiden ze ,,jij gaat wel praten', nu zeggen ze ,,jij gaat wel willen'.'

En passant wordt de lezer een ontluisterende blik gegund in de binnenkamertjes van een van die reclamebureaus vanwaaruit – het kan niet ontkend worden — vorm en kleur gegeven wordt aan het dagelijks leven van miljarden mensen. Wolken cocaïne blazen de lezer tegemoet, en de meest bizarre pornosites worden aangedaan. Het is – ook dat moet gezegd – op zijn minst weer eens wat anders na zeven delen volkenkundig Nederlands Bureau waarin de grootste, schrijnendste opwinding veroorzaakt leek door het knisperen van een boterhamzakje.

Frédéric Beigbeder: euro 24,99/euro 14,99/ euro 6,99. De Geus, 288 blz. ƒ55,55 (geb.), ƒ33,33 (pbk), ƒ15,55 (pocket)