The show must go on

New York probeert krampachtig weer zichzelf te zijn. Maar de toerist ontsnapt niet aan de nasleep van de aanslagen van 11 september. Lege bussen, rustige winkels, goedkope hotels, gesloten attracties, gratis musea en ramptoeristen: het duurt nog wel even voordat de stad weer de trekpleister van weleer is.

Een doordeweekse dag op Times Square. Een rode `Gray Line' dubbeldekker bus probeert zich een weg te banen door de verkeerschaos. Dat is normaal al niet eenvoudig, maar deze keer gaat het wel heel moeizaam: er wordt een commercial opgenomen om de wereld te laten weten dat New York nog steeds New York is. En hoe kan dat beter dan honderden acteurs van Broadway shows op de `crossroads of the world' te verzamelen om ze Frank Sinatra's Theme from New York, New York ten gehore te laten brengen. Tegen de tijd dat de bus waarin ik me bevind en die nog voor geen kwart is gevuld het midden van Times Square heeft bereikt, is het filmpje al klaar. We zien nog net Nathan Lane, de hoofdrolspeler van Broadway-hit The Producers, de straat uitlopen.

Nog geen vijf minuten later staat de busreizigers alweer een volgende `verrassing' te wachten: de gids krijgt van het hoofdkantoor door dat er een bommelding bij het Empire State Building is binnengekomen. Onder de indruk is hij daar niet van de laatste weken is het gebouw al tientallen malen ontruimd maar desalniettemin wordt de route onmiddellijk omgegooid.

Hoe is het om momenteel als toerist rond te lopen in New York? De Britse vrouw die naast me zit in de Gray Line bus drukt het als volgt uit: ,,I feel a bit guilty''. Waar je dezer dagen ook gaat in de stad, het is vrijwel onmogelijk om niet geconfronteerd te worden met het enorme leed dat door de aanslagen van 11 september is veroorzaakt. Nog steeds zie je her en der de `missing' posters die in de dagen na de ramp werden opgehangen. Voor elke brandweerkazerne liggen bossen bloemen, kaarsjes en brieven met dankbetuigingen. Overal zie je vlaggen: aan huizen, in etalages en aan de antennes van taxi's. Winkelbedienden, kelners, taxichauffeurs, uitbaters van hotdogstandjes, portiers van hotels en museumsuppoosten geven telkens hetzelfde antwoord als je vraagt hoe de zaken gaan: `slow'.

Het toeristenbestaan vergt momenteel enige improvisatie. Enkele metrolijnen zijn door de ramp buiten gebruik geraakt, een deel van Lower Manhattan is nog steeds afgesloten en het Vrijheidsbeeld en Ellis Island, twee van de belangrijkste toeristische attracties, zijn tot nader order gesloten.

Tegelijkertijd is er voor een toerist feitelijk geen betere tijd om New York te bezoeken dan nu. Het is beslist niet zo dat de hele stad in rouw is gedompeld. Broadway-shows gaan gewoon door. De comedy clubs zijn weer open. Heus, op straat, in cafés en restaurants zie je mensen lachen. Slechts een minuscuul deel van de stad ziet er uit als oorlogszone. Vereist een New-Yorkse vakantie normaal een nauwgezette voorbereiding om alles tijdig te plannen en te boeken, nu loop je overal zonder problemen naar binnen. Veel hotels geven wegens de abominable bezetting fikse kortingen. Toegangsbewijzen voor Broadway-shows zijn gemakkelijk te verkrijgen. Zelfs kaartjes voor de musical The Producers, die al tot ver in het volgende jaar was uitverkocht, kun je nu dankzij de vele afzeggingen met enige moeite te pakken te krijgen. Het reserveren van een tafel in gewilde restaurants als Union Square Cafe of Nobu is plotsklaps kinderspel geworden. Winkelen en museumbezoek zijn een genot: geen drukte en geen rijen bij de kassa.

Denk nu niet dat de stad is uitgestorven. Wie New York voor het eerst bezoekt, zal nauwelijks merken dat er minder toeristen zijn. De metro's zitten nog steeds stampvol en het is nog steeds een opgave om je door de mensenmassa van Times Square heen te wurmen. Goed beschouwd lees je op Times Square slechts aan de details de gebeurtenissen van 11 september af. Zo proberen de straatverkopers geen portretten van filmsterren meer te verkopen, maar posters van de twin towers in hun volle glorie en smakeloze T-shirts met teksten als `I survived the Attack on America'. Je krijgt geen folders over afslankmethoden meer in de hand gedrukt, maar geheel geactualiseerde brochures over de nakende ondergang van de wereld, getiteld `Christ for the crisis'. De rijen voor het TKTS-kantoor, waar kaartjes voor Broadway-shows met korting worden verkocht, zijn zelfs langer dan normaal. Een woordvoerder meldt dat zijn bedrijf nog nooit zo'n goede omzet heeft gedraaid.

Terwijl in de rest van de stad het leven min of meer zijn gewone gang heeft hernomen, valt in de zuidelijke punt van Manhattan met geen mogelijkheid aan de gevolgen van de aanslagen te ontsnappen. Zelfs drie weken na de ramp hangt er nog steeds een geur van verbrand plastic in de lucht en de gebouwen in de omgeving van `Ground Zero' zitten nog altijd onder een laag grijs stof. Veel winkels zijn gesloten. Battery Park is omgevormd tot een legerplaats. Er zijn tientallen legertenten opgezet, soldaten lopen af en aan en langs de rand van het park staan militaire voertuigen geparkeerd.

Ramptoeristen zijn hier ook. Honderden mensen schuifelen langs de afzettingen bij Rector Street en Broadway vanwaar de puinhopen, een dikke honderd meter verderop, zichtbaar zijn. Politieagenten en soldaten met automatische geweren manen de voorbijgangers door te lopen. De meeste mensen kijken stilzwijgend naar de ravage, anderen kunnen hun opwinding nauwelijks onderdrukken. Een enkeling laat de tranen de vrije loop. Ik word aangesproken door een mevrouw uit Californië die vraagt of ik met haar wil bidden. Op de hekken nabij Ground Zero hangen bordjes die vermelden dat het verboden is om foto's te maken, maar er zijn maar weinig mensen die zich daar iets van aantrekken. Jack Griffith en zijn zus Cindy Rawley uit Michigan bijvoorbeeld maken tientallen kiekjes met hun wegwerpcamera. ,,Burgemeester Giuliani heeft opgeroepen om nu de stad te bezoeken, dus daarom zijn we hier'', vertelt Griffith, die twee dagen geleden is gearriveerd. ,,Ik had er genoeg van om thuis voor de tv te zitten. Ik wilde met eigen ogen zien wat er hier is gebeurd.'' Alhoewel ze moeten toegeven dat er een ,,sombere sfeer'' in de stad hangt, laten ze zich er niet van weerhouden zich te vermaken. Ze zijn al naar een Broadway-show geweest en willen morgen gaan winkelen op Fifth Avenue.

Ook op de Circle Line rondvaartboot tref je ramptoeristen. Als het schip langs Lower Manhattan vaart, hangen alle passagiers met foto- en videocamera's over de reling. Als we even later langs het Vrijheidsbeeld varen, wordt spontaan het Amerikaanse volkslied ingezet. Net als alle andere bedrijven die rechtstreeks afhankelijk zijn van een constante toeristenstroom, heeft ook de Circle Line zwaar te lijden onder de nasleep van de ramp. In plaats van enkele tientallen verschillende `cruises' per dag, vaart Circle Line nu nog maar zes keer per dag uit. Hoe groot de daling in de bezoekersaantallen is, wil onze reisleider niet kwijt, maar hij bezweert dat het ergste leed is geleden. Op een late vrijdagmiddag zitten er een kleine honderd toeristen aan boord. Tegenover me zit een ouder echtpaar uit Minnesota. ,,We hadden deze reis naar New York al geboekt. Ik laat me niet door geen terrorist wegjagen, dus we zijn gewoon gekomen'', vertelt de man. ,,Onze kinderen maken zich nogal zorgen dat we nu in New York zijn. Zij denken dat het niet veilig is, maar ik voel me niet bedreigd.''

In musea en warenhuizen in New York is het ongewoon rustig. Ook op Fifth Avenue, de meest chique winkelstraat van New York, overheerst dat beeld. Of het nu de winkel van Gucci, Walt Disney of Louis Vuitton is, overal staan employees te lummelen omdat er geen klant in zicht is. Bij cadeau-artikelenwinkel Brookstone geven ze gratis massages om klanten te trekken. Slechts een enkele New-Yorker neemt het aanbod aan. ,,We waren zo'n beetje de enigen daar binnen'', zegt Ludek Krticka uit Tsjechië voor de deur van het Museum of Modern Art aan de 53ste straat. Hij maakt met drie vrienden een rondreis door Amerika. Hij wil beslist het rampgebied met eigen ogen aanschouwen en wil van mij weten wat de beste plek is om de puinhopen te zien.

De cassière van het Metropolitan Museum aan Fifth Avenue vertelt dat het in de dagen direct na de ramp juist veel drukker in het museum was. ,,Mensen kwamen hier om tot zichzelf te komen, om troost bij kunst te zoeken.'' Intussen heeft hier echter ook de malaise toegeslagen. Op de trappen voor het museum zit slechts een tiental mensen waar er normaal honderden zitten. In een poging het tij enigszins te keren, geeft het Metropolitan 25 procent korting op de entree. Het even verderop gelegen Guggenheim is voorlopig zelfs helemaal gratis.

Het observatorium op de 86ste verdieping van het Empire State Building, nu weer het hoogste gebouw van de stad, ging vorige week voor het eerst sinds 11 september weer open. Op de stoep staat een flinke politiemacht, binnen moet iedereen een identiteitsbewijs laten zien en door een metaaldetector lopen. Klaarblijkelijk zijn weinig toeristen bang geworden voor hoge gebouwen, want de rij is net zo lang als normaal, vertelt een veiligheidsbeambte. Eenmaal boven is het aan de noordkant van de uitkijkpost praktisch uitgestorven. Aan de zuidkant vergapen mensen zich aan het gat in de skyline. Tot nader order is het Empire State Building voorlopig alleen in de weekends geopend.

Degenen die zich ook op een doordeweekse dag boven de wolkenkrabbers van Manhattan willen verheffen, kunnen terecht in het ronddraaiende restaurant The View, bovenop het Marriot Hotel op de hoek van Broadway en 46th Street. Omdat de puinhopen van het World Trade Center vanaf The View niet zichtbaar zijn, kun je hier zonder schuldgevoelens van de skyline genieten. Ook hier lopen de zaken overigens niet best. De serveerster meldt dat al een kwart van het personeel is ontslagen. Wellicht daarom probeert men het je hier zoveel mogelijk naar de zin te maken. De `cover charge' van zes dollar wordt van je rekening gehaald als je daar om vraagt en aan het eind van de avond krijg ik zelfs ongevraagd een stuk taart voor mijn neus gezet. ,,Van het huis. Because we appreciate your business'', meldt de serveerster.

Actuele informatie over New York is te vinden op de websites www.nycvisit.com en www.nyc.gov