Hoe krijg je New York aan het lachen?

Na een korte rouwperiode zijn de tien comedy clubs van New York weer open, en leveren stand up-comedians weer hun commentaar op de actualiteit. Maar kun je grappen maken over de aanslagen? ,,Er is zoveel ellende, ik heb er genoeg van. Ik wil weer lachen.''

Zaterdag 15 september liep stand-up comedian Greg Giraldi naar The Comedy Cellar in Greenwich Village voor zijn eerste optreden sinds de aanslag op het World Trade Center. Onderweg kwam hij brandweermannen tegen die onder het stof zaten. Hij zag vrachtwagens met puin van het World Trade Center voorbijrijden. Giraldi: ,,Ik dacht: Jezus, moet ik nu moppen gaan vertellen? Hoe moet ik onder deze omstandigheden grappig zijn? Echt, de eerste dagen na de aanslagen was ik ervan overtuigd dat humor dood was. Dat eerste optreden was een nachtmerrie. Mijn gevoel voor humor en timing waren weg.''

Intussen voelt hij zich weer comfortabel op het piepkleine podium van de Comedy Cellar en ziet hij het gebeurde als een uitdaging. ,,Stand-up comedians halen hun materiaal uit de aktualiteit en uit het leven. Dit is waarschijnlijk de belangrijkste gebeurtenis van mijn leven, dus ik zou wel gek zijn als ik geen commentaar zou leveren op wat er gebeurt. This is a great time to be funny.''

Het tiental comedy clubs dat New York rijk is bleef uit piëteit met de slachtoffers in de dagen na de aanslagen gesloten. Humor was even niet gepast. Drie weken later zijn alle clubs weer open en bovendien goed gevuld. Op een maandagavond staat er zelfs een rij voor de ingang van de Luna Lounge in de Lower East Side van Manhattan, waar wekelijks een alternatieve comedy-avond wordt georganiseerd. ,,Ik heb dagen voor de tv gezeten. Een paar mensen uit mijn appartementencomplex zijn er niet meer'', vertelt bezoekster Rahael Adams. ,,Er is zoveel ellende in de stad. Ik heb er genoeg van. Ik wil me ontspannen. Ik wil weer lachen.''

Maar hoe moet je New Yorkers na deze ramp aan het lachen krijgen? Dat is de vraag waar elke komiek mee worstelt. Moet je het onderwerp simpelweg vermijden of juist de koe bij de horens vatten? Een van de komieken die doet alsof `911' niet bestaat is Tom Papa, sinds kort de `warm-up act' op de tournee van Jerry Seinfeld. In de Comedy Cellar babbelt hij een kwartier lang over huwelijksproblemen, kaalhoofdigheid en dameskleding. ,,Mijn humor is niet politiek'', zegt hij na afloop. ,,Ik maak nooit grappen over Bush of internationale gebeurtenissen, dus waarom zou ik dat nu doen? Ik denk niet dat mijn soort humor irrelevant is geworden. Mensen willen even hun zorgen vergeten. Hoe kan dat beter dan bij een gozer die zijn eigen gebreken op de hak neemt?''

Jeff Singer, producent van de comedy avonden in de Luna Lounge, denkt daar anders over. ,,In het begin was het gepast om de aanslagen te laten rusten. Er was een rouwperiode, maar nu vind ik het slap om het onderwerp te mijden'', zegt hij. ,,Je ziet dat goede komieken ermee om weten te gaan, dat ze mensen via een mop laten nadenken over de vreemde sfeer die er nu hangt. Maar het is moeilijk. Je moet een balans zien te vinden tussen medeleven en ironie.''

Verreweg de meeste komieken in de Comedy Cellar en de Luna Lounge gaan de ramp niet uit de weg. Wel levert men via een omweg commentaar op de gebeurtenissen. Niet de ramp zelf is het onderwerp, maar de randverschijnselen: grappen gaan over hoe de media met de aanslagen omgaan, over de nieuwe veiligheidsmaatregelen op het vliegveld of over hoe triviaal de nationale obsessies van vóór 11 september opeens lijken. Ook Osama bin Laden blijkt een favoriet onderwerp. Elke subtiliteit gaat daarbij overigens overboord. Zo grapt een komiek in de Comedy Cellar: ,,The problem is not Osama bin Laden, the problem is Osama hasn't bin laid-en.''

Een ander ridiculiseert het fundamentalisme van de kapers: ,,Die lui krijgen zeventig maagden als ze in de hemel komen. Wat is er nou leuk aan seks met een maagd? Dat levert alleen maar gehuil en schuldgevoel op. Als ze nu zeventig pornosterren tot hun beschikking zouden krijgen, viel het nog te begrijpen.''

Bepaalde aspecten van de `War on Terrorism' zijn duidelijk nog niet geschikt voor komedie. Slechts een enkeling waagt het kritiek te leveren op de regering. David Cross is een uitzondering. Halverwege zijn act in de Luna Lounge maakt hij de volgende grap: ,,President Bush bezocht een lagere school vandaag. Hij vond het fijn om zich weer eens onder intellectueel gelijken te bevinden.'' Slechts een paar toeschouwers kunnen er om lachen. Voor 11 september was dit een onschuldig grapje, dezer dagen lijkt het zo'n beetje gelijk te staan aan landverraad. ,,Het klimaat is beangstigend'', vertelt Cross later aan de bar. ,,Grappen over Osama bin Laden zijn okee, maar je moet het niet wagen de capaciteiten van Bush in twijfel te trekken. Jay Leno zei laatst op televisie dat je geen grappen meer kunt maken over hoe dom Bush is, want hij is opeens slim geworden. Wat een onzin. Iedereen roept dat dit een aanval was op onze vrijheid. Nou, die vrijheid bestaat eruit dat je kritiek kan leveren op de machthebbers. Als dat niet meer kan, hebben de terroristen gewonnen.'' Toch heeft ook Cross zich aan moeten passen. ,,Mijn act bestaat normaal voor de helft uit anti-Bush materiaal. Nu kun je je maar een paar zulke grappen veroorloven.''