Van Rij: `Ik heb een fout gemaakt'

Zijn aftreden veroorzaakte vorige week een diepe crisis in het CDA. Gisteren blikte ex-voorzitter Van Rij terug: ,,Ik was niet uit op het lijsttrekkerschap.''

De bestuurscrisis in het CDA van afgelopen week was een onvermijdelijk proces. En in ieder geval was ex-voorzitter Van Rij niet alléén verantwoordelijk. Dat vindt tenminste Marnix van Rij zelf.

Gistermiddag gaf hij, tijdens een door hemzelf georganiseerde persconferentie, zijn visie op de gebeurtenissen die ertoe leidden dat het CDA onverhoeds een nieuwe lijsttrekker kreeg, niet meer beschikt over een voorzitter en mogelijk forse electorale schade opliep.

Van Rij stelt voorop dat hij verantwoordelijkheid neemt voor zijn ,,eigen deel'' van wat mis is gegaan. Impliciet legt hij zo de schuld ook bij de andere hoofdrolspeler, Jaap de Hoop Scheffer, tot zaterdag kandidaat-lijsttrekker en partijleider van het CDA.

Volgens de analyse van Van Rij was het CDA afgelopen zomer te vergelijken ,,met een vulkaan die op het punt stond uit te barsten''. En hij, Van Rij, wilde deze eruptie voorkomen. Bedoeld wordt: de voorzitter wist dat in de geledingen van de partij hoogoplopende ontevredenheid bestond over het weinig wervende optreden van De Hoop Scheffer. Zaterdagavond gebeurde wat hij juist had proberen te voorkomen.

Van Rij in de rol van tragische held, die streeft naar het goede maar het omgekeerde bereikt. Zijn handelen, onderstreepte Van Rij, was ingegeven door bescheidenheid en een voortdurend streven naar het ,,versterken van Jaap''. En: ,,Ik was niet uit op het lijsttrekkerschap''.

Van Rij kwam tot de ontdekking dat zijn eigen politieke profiel, onbedoeld, zo hoog was geworden, dat hij een concurrent dreigde te worden voor de politiek leider. ,,Ik kon me koest houden. Maar zelfs als ik dat zou willen, zou ik het niet kunnen. Of ik kon Jaap gaan versterken op de derde plek op de lijst.'' Van Rij peinsde niet over een lagere positie: ,,Mensen die mij kennen, weten dat als ik iets doe, ik er ook helemaal voor wil gaan.''

De Hoop Scheffer wees het `aanbod' van Van Rij af. Deze besloot vervolgens al op 13 september om af te treden, en legde de kwestie voor aan het dagelijks bestuur van de partij. ,,Er is geen hoger gremium boven de voorzitter, maar daar heb ik toen een fout gemaakt. De facto was er geen voorzitter meer en werd de partij stuurloos.'' Om het onheil af te wenden ging Van Rij zaterdagochtend naar het huis van De Hoop Scheffer. De mannen kwamen tot een compromis: De Hoop Scheffer lijsttrekker, Van Rij bij de eerste vijf.

De afloop van de bestuursvergadering, De Hoop Scheffer weg als lijsttrekker, kwam volgens Van Rij als een verrassing. Het feit dat hij zich afgelopen zondag alsnog kandidaat stelde voor het lijsttrekkerschap, was volgens hem geen onderdeel van een tevoren beraamde strategie. ,,Er was geen lijsttrekker meer. Ik nam mijn verantwoordelijkheid.'' Het partijbestuur wees maandagavond Van Rij's kandidatuur af en koos fractievoorzitter Balkenende als nieuwe leider.

De ex-partijvoorzitter gaat zich nu weer wijden aan zijn belastingpraktijk als registeraccountant en aan zijn gezin. ,,En ik ga maar een boek schrijven.''