Indringende documentaire over een jeugdtrauma

Het documentaire tweeluik Het zwijgen bestaat uit twee geheel verschillende films, die weinig baat hebben bij een gezamenlijke vertoning. Man/kind van David Blitz (36 minuten) en Familiegeheim van Jaap van Hoewijk (54 minuten) hebben slechts het opgraven van een jeugdtrauma gemeen. De hoofdpersoon van Man/kind, popzanger Tobias Breekveldt, schreeuwt om wraak jegens de man die hem als kind seksueel heeft misbruikt, maar ontrafelt niet de toedracht van een zorgvuldig verzwegen episode. Dat laatste bepaalt wel de structuur van Familiegeheim, een eveneens woedende, maar desondanks veel exacter analyserende documentaire van Jaap van Hoewijk. Het grote verschil tussen beide films is dat Van Hoewijk het direct over zichzelf heeft, over de dood van zijn vader in 1974 en de pogingen van zijn moeder om de ware toedracht in de doofpot te stoppen.

Ik ken niet veel documentaires waarin de filmmaker zichzelf zo blootgeeft. Het ten onrechte door de documentairejury van het Nederlands Filmfestival geheel negeerde Familiegeheim laat Van Hoewijk sterk geëmotioneerd zien, wanneer hij praat met buren, familieleden, getuigen, die stuk voor stuk meer weten dan hem ooit verteld is. Hoogtepunt vormen de confrontaties met zijn moeder, die alle foto's van vader heeft verstopt en nog veel meer achter blijkt te houden. Zeer knap laat Van Hoewijk haar, ondanks zijn boosheid en verdriet, geheel in haar waarde en krijg je bijna sympathie voor de moeder, wanneer ze zegt dat haar zoon nu eenmaal niet kan weten of ze de waarheid tegen hem spreekt en dat het haar recht is om alleen te vertellen wat ze kwijt wil.

Aan het slot van de heel knap geconstrueerde documentaire (montage: Emile Bensdorp) blijft er toch nog een klein mysterie onopgehelderd. Zo hoort het ook in een tragedie, die in alle knulligheid door geen scenarioschrijver bedacht had kunnen worden. Van Hoewijk moest dit rotsblok uit de weg ruimen voor hij zijn met Procedure 769: Witnesses to an Execution (1995) al aangekondigde talent verder kon ontplooien. Dat hij daarbij een pincet hanteert in plaats van dynamiet maakt hem tot een meester in het genre van de documentaire die de onderste steen boven haalt.

Familiegeheim. Regie: Jaap van Hoewijk. Man/kind. Regie: David Blitz. In: Rialto, Amsterdam (vanaf za).