Hoe Bin Laden twee keer ontsnapte

Osama bin Laden was in 1996 achter de tralies terechtgekomen, als een Soedanees aanbod tot een goed einde was gekomen. Saoedi-Arabië lag echter dwars en zo verdween hij naar Afghanistan.

Soedan heeft in de eerste maanden van 1996 aangeboden de Saoedische banneling Osama bin Laden aan te houden en hem aan de Saoedische autoriteiten over te dragen. Dat meldt vandaag The Washington Post, die (ex-)functionarissen in de Verenigde Staten, Soedan en Saoedi-Arabië citeert.

De regering van de toenmalige president Bill Clinton heeft vervolgens haar uiterste best gedaan om Bin Laden – nu hoofdverdachte van de aanslagen van 11 september in New York en Washington – op de een of andere manier achter de tralies te krijgen. Maar omdat de Saoedische autoriteiten hun vingers niet wilden branden aan Bin Laden en er geen mogelijkheid was om hem voor een Amerikaanse rechtbank te brengen, was de regering in Washington gedwongen haar pogingen op te geven. Soedan zette uiteindelijk op 18 mei van dat jaar Bin Laden het land uit, met bestemming Afghanistan.

Bin Laden stond indertijd al in de VS bekend als groot-financier van internationaal terrorisme, en zijn naam werd genoemd in verband met een mislukte poging een hotel op te blazen in Jemen dat werd gebruikt door Amerikaanse militairen die waren betrokken bij operatie Restore Hope in Somalië, en met anti-Amerikaans geweld in Somalië zelf. Maar er was op zich geen zaak tegen Bin Laden, en er bestond binnen de Amerikaanse regering ook verdeeldheid of men hem wel gerechtelijk moest vervolgen of liever als doelwit beschouwen in een geheime oorlog, aldus The Washington Post.

Ook vroeg men zich af welke prioriteit de strijd tegen het terrorisme moest hebben in het licht van bij voorbeeld het moeizame Israëlisch-Palestijnse vredesproces. Wat de kwestie verder compliceerde was dat de regering er niet uit was of men het moslim-fundamentalistische Soedanese regime wel kon vertrouwen.

Het Soedanese aanbod kwam tijdens een diner dat de Soedanese minister van Buitenlandse Zaken, Ali Othman Taha, op 6 februari aanbood aan de Amerikaanse ambassadeur in Khartoum, Timothy Carney. Deze zou de volgende dag vertrekken met alle resterende Amerikaanse diplomaten, omdat Washington tot de conclusie was gekomen dat Soedan een broeinest van internationaal terrorisme was en Amerikanen er gevaar liepen. Taha vroeg Carney wat zijn regering kon doen om Soedan in een beter blaadje bij Washington te krijgen, en deze kwam met een hele lijst, waarop de uitwijzing van Bin Laden een belangrijke plaats innam.

Enkele weken later zond de Soedanese president, Omar al-Beshir – die al eerder voelhorens naar het Westen had uitgestoken en bij voorbeeld de terrorist Carlos aan Frankrijk had uitgeleverd – een hoge afgezant, generaal Elfatih Erwa, naar Washington voor overleg over de zaak. Khartoum bood uiteindelijk aan om Bin Laden voor de VS in de gaten te houden. Maar als dat niet genoeg was, dan zou Khartoum elk aanbod van vervolging van Bin Laden in overweging nemen, waarbij Saoedi-Arabië als de meest logische bestemming werd genoemd.

Volgens The Washington Post startte Washington een diplomatieke inspanning om de Saoedische regering te overreden Bin Laden te accepteren – die zij in 1994 de Saoedische nationaliteit had ontnomen. Maar dat weigerde: volgens zegslieden van de krant vooral uit angst voor een fundamentalistische reactie. Washington zou ook niet te hard hebben aangedrongen. Saoedi-Arabië was/is immers een belangrijke basis voor de geallieerde patrouillevluchten om de No-flyzones in Irak af te dwingen.

Dat betekende dat er niet meer zou gebeuren dan dat Bin Laden uit Soedan zou vertrekken. Sommige functionarissen overwogen nog om zijn vliegtuig neer te schieten, maar het was op dat moment ondenkbaar dat Clinton het bevel daartoe zou ondertekenen. ,,Uiteindelijk zeiden ze [de Amerikanen]: `vraag hem gewoon het land te verlaten. Laat hem alleen niet naar Somalië gaan''', aldus generaal Erwa tegen The Wash- ington Post. ,,Wij zeiden dat hij naar Afghanistan zou gaan, en zij zeiden: `Laat hem'.''