Geen leedvermaak over CDA-crisis

Enkele problemen in het CDA die fractievoorzitter De Hoop Scheffer de kop kostten, komen andere fractievoorzitters bekend voor.

Leedvermaak ontbreekt als de Tweede Kamer, na een weekeinde lang ademloos te hebben aangezien hoe het CDA zijn eigen leiding onthoofde, gisteren voor het eerst weer bijeenkomt. De Hoop Scheffer treedt aan de zijde van zijn opvolger, Balkenende, de zaal binnen, en neemt dan, zoals hij eerder had aangekondigd, plaats op de achterste Kamerbankjes.

Talrijke Kamerleden, onder wie Melkert (PvdA), Dijkstal (VVD) en De Graaf (D66) gaan de nieuwe fractieleider van het CDA feliciteren en lopen daarna, voor een paar woorden van troost, door naar de onfortuinlijke maar breed lachende De Hoop Scheffer achterin. Kamervoorzitter Van Nieuwenhoven doet hetzelfde. Velen, onder wie ook Rosenmöller (GroenLinks), hebben in het weekeinde al geprobeerd De Hoop Scheffer op te bellen, maar dat is - gelet de drukke bezigheden van de CDA-top - niet altijd gelukt.

Voor het ontbreken van van leedvermaak zijn goede gronden. ,,Het is slecht voor de democratie als er geen goed-georganiseerde oppositie is in het parlement'', meent De Graaf (D66). Het is derhalve in ieders belang dat het CDA bij de volgende verkiezingen niet geheel ten onder gaat. Vervelend is ook dat van een crisis als nu bij het CDA, luidruchtig uitgesponnen in alle kranten en televisie-nieuwsrubrieken, naar de kiezer de suggestie uitgaat dat het in het algemeen maar een zootje is in Den Haag.

Interne meningsverschillen en rivaliteiten komen geenszins uitsluitend bij het CDA voor, dus ook wat dat betreft hebben de andere fractieleiders in de Kamer geen aanleiding zich al te vrolijk te maken over De Hoop Scheffer. Algemeen lijkt de indruk te leven dat de ten val gebrachte CDA-leider misschien interne splijtstof te lang heeft willen smoren, in plaats van kritici en afwijkende standpunten bij het debat binnen fractie en partijtop te betrekken. Op die manier had een gemeenschappelijk, door allen gedragen en duidelijk standpunt uitgedragen kunnen worden.

De VVD, zo zeggen liberale Kamerleden, vergadert net zo lang door tot iedereen op één lijn zit, juist ter vermijding van explosies als zich nu bij het CDA hebben voorgedaan. Ook bij GroenLinks wordt binnenskamers heel wat afgeboomd, waarbij de gemoederen soms hoog kunnen oplopen, zoals dezer dagen over de deelname aan Bush's `nieuwe oorlog'. Maar een eventuele confrontatie tussen Kamerfractie en delen van de partij, zoals destijds na de NAVO-bombardementen op Kosovo, wil GroenLinks voorkomen.

Misschien is De Hoop Scheffer te zeer uitgeweest op controle en onderdrukking van afwijkende standpunten, denkt menig fractievoorzitter. Hij was ook de enige voorzitter van een grote Kamerfractie die elke fractievergadering op dinsdagochtend van begin tot eind voorzat. De anderen laten de fractieleden meestal eerst een tijd uitrazen onder leiding van de ondervoorzitter, alvorens de leiding over te nemen en knopen door te hakken.

Want verschillen van mening hou je toch, zeggen fractievoorzitters. De neiging van plaatselijke partijafdelingen om de Kamerfractie in Den Haag de schuld te geven als de prognoses voor de gemeenteraadsverkiezingen er minder rooskleurig uitzien zoals nu bij het CDA, komt sommigen van hen bekend voor. Op zo'n moment, meent D66-leider De Graaf die deze situatie uit ervaring kent, is het aan de landelijke partijleiding om te laten zien wat zij waard is, en de partij af te houden van wanhoopsdaden in dienst van korte termijn-belangen.

,,Ik heb het grootste respect voor de wijze waarop Jaap de Hoop Scheffer met grote inzet invulling heeft gegeven aan het fractievoorzitterschap en partijleiderschap van het CDA'', laat Melkert (PvdA) in een schriftelijk communiqué weten. Zijn kritiek op het optreden van de voormalige CDA-leider blijkt uit Melkerts aanbeveling aan de nieuwe CDA-leider Balkenende ,,het CDA aan standvastigheid te doen winnen en meer duidelijkheid over de toekomstige koers te geven''.

Want wat er bij het CDA ook binnenskamers is misgegaan, een van de grootste problemen van De Hoop Scheffer was toch dat de gedemoraliseerde partij een duidelijke koers miste, zo meent bijvoorbeeld VVD-leider Dijkstal. ,,Als er een duidelijker lijn was geweest, had dat vermoedelijk veel verschil gemaakt''.