Een Eurocommissaris in andere sferen

Zijn ogen waren gesloten en zijn ademhaling klonk regelmatig. Eurocommissaris Frits Bolkestein greep vorige week het bezoek van premier Wim Kok aan de Europese Commissie aan om een uiltje te knappen. Als hij slechts deed alsof hij sliep, speelde hij knap toneel. Hij overtuigde in ieder geval aanwezigen bij de vergadering dat hij zich in andere sferen bevond.

De Nederlandse Eurocommissaris toonde geen belangstelling voor de aanwezigheid van `zijn' minister-president. Wat opvallend is, want gewoonlijk is een bezoek aan Brussel van de premier van het thuisland een bijzondere dag voor een Eurocommissaris.

Bolkesteins gedrag werkte bij sommigen op de lachspieren. Maar hij benadrukte zo ook zijn onafhankelijke positie. Bolkestein is volgens de letter van het verdrag van de Europese Unie onafhankelijk. Maar de meeste Eurocommissarissen onderhouden toch een nauw contact met de regering van hun land van herkomst. Ze zijn een belangrijke bron van informatie over wat er speelt binnen de Europese Commissie.

Maar zo gaat het niet met Bolkestein. Vanaf zijn aantreden in Brussel heeft hij zijn onafhankelijkheid onderstreept. Hij onderhoudt contacten met zijn politieke partij, de VVD. Maar hij sluit zijn ogen bij de Nederlandse regering of de Nederlandse diplomatie. Vorig jaar waarschuwde hij niet dat de voorzitter van de Europese Commissie, Romano Prodi, zijn Nederlandse secretaris-generaal Carlo Trojan uit zijn functie wilde zetten. Vorige week deed hij alsof premier Kok iemand van een andere planeet was. Hij heeft een Deen, Laurs Norlund, vanaf november tot zijn nieuwe kabinetschef benoemd. Hij wist dat Nederland graag een Nederlander op die post had gezien. De huidige kabinetschef, de Nederlander Henk Post, stapt op om zijn kennis over de Europese Unie als advocaat in Amsterdam te gaan gebruiken.

Bolkestein is bij de Europese Commissie verantwoordelijk voor de interne markt. Maar hij deed vorige week in de Volkskrant uitspraken over de islam, over terreurbestrijding en over asielwetgeving die met zijn portefeuille niets te maken hebben. De Commissie heeft er zelfs geen zeggenschap over. Bij justitiezaken mag de Commissie alleen voorstellen doen.

Bolkestein is niet het enige lid van de Europese Commissie dat een gecompliceerde relatie heeft met zijn eigen land. De Oostenrijkse christen-democratische premier Wolfgang Schüssel bijvoorbeeld kan bijzonder weinig waardering opbrengen voor de Oostenrijkse Eurocommissaris Franz Fischler, een partijgenoot. Fischler wordt verweten Oostenrijkse vuile was buiten te hangen sinds hij vorig jaar een toespraak over Oostenrijks benauwd nationaal denken hield voor de universiteit van Innsbruck.

De Deen Poul Nielson, Eurocommissaris voor ontwikkelingssamenwerking en humanitaire noodhulp, heeft zelfs een merkwaardige verhouding met de gehele Commissie. Hij is het meest buitenissige lid en onderhoudt zo weinig mogelijk contact met zijn collega's. Als hij zijn standpunt heeft gevormd, is hij ongevoelig voor adviezen. Volgens deelnemers aan vergaderingen van de Commissie zit hij er zozeer als buitenbeentje bij, dat het een wonder is dat nooit iemand heeft gevraagd wat die vreemde daar eigenlijk deed.

Na de terroristische aanslagen in de Verenigde Staten, kon Nielson er slechts met de grootste moeite van worden weerhouden om een geplande reis naar Afghanistan voort te zetten. Hij was al vanuit Brussel op het vliegveld van Londen gearriveerd. Hij had uitsluitend belangstelling voor zijn taak: het helpen van Afghaanse vluchtelingen. Daarom had hij ook bij de planning van zijn reis geen rekening gehouden met het proces tegen Westerse hulpverleners in Afghanistan die beschuldigd zijn van propaganda voor het christendom. De EU steunt hulporganisaties die geen problemen hebben met het werk, distantieerde Nielson zich van de gevangen westerlingen.

In de Deense krant Politiken zei hij op 20 september dat het buiten twijfel is ,,dat arrogant gedrag een van de redenen is van de frustratie en haat tegen de Verenigde Staten die de vruchtbare bodem hebben geschapen waaruit de terroristische aanvallen zijn voortgekomen.''. Zijn uitspraak werd herhaald in een interview voor de Deense televisie dezelfde dag. Hans-Gert Pöttering, de voorzitter van de fractie van christen-democraten en conservatieven in het Europees Parlement, hoorde dit enkele dagen later. Hij schreef een brief aan voorzitter Prodi van de Commissie waarin hij met stappen tegen Nielson dreigde als deze zijn woorden niet zou intrekken.

Nielson boog voor de parlementaire dreiging. In een verklaring zei hij dat hij nooit had bedoeld te zeggen dat vreselijke aanslagen aan de Verenigde Staten zelf te wijten waren. Hij was verkeerd begrepen. Hij had slechts gewaarschuwd voor ,,waarden imperialisme'' van geïndustrialiseerde landen bij de globalisering, die de beweging tegen de globalisering zou hebben versterkt. Maar zijn citaten trok hij niet terug, hoewel ze in strijd waren met het EU-standpunt, dat ook door Commissievoorzitter Prodi was ondertekend.