Plicht tot legitimatie goed voor iedereen

Na de terroristische aanslagen in Amerika is in Nederland de discussie opgelaaid over de vraag of een algemene identificatieplicht moet worden ingevoerd. Alis Koekkoek vindt dat de veiligheid van de burgers ermee gebaat is. Theo de Roos meent daarentegen dat de identificatieplicht geen effectief middel tegen terrorisme is.

1. Nodig voor de veiligheid

De verplichting om in bepaalde gevallen je identiteit bekend te maken geldt nu al op grond van meer dan 25 wetten. Het is een hulpmiddel om de opsporing en vervolging te vergemakkelijken van sociale en fiscale fraude, voetbalvandalisme, zwartrijden en, niet te vergeten, naleving van de plaatselijke bordeelverordening. Systematische identiteitscontrole na aanslagen is echter niet mogelijk. Persoonscontrole bij de toegangen tot Schiphol evenmin.

Controle bij de toegangswegen tot een onveilige wijk ook niet. De politie mist de bevoegdheid naar identiteitspapieren te vragen aan personen die zich ergens verdacht ophouden.

Een algemene controlebevoegdheid die ook wordt gehandhaafd, brengt mee dat de politie meer zichtbaar is op straat. Dat verhoogt niet alleen het gevoel van veiligheid van de burgers, maar ook de daadwerkelijke veiligheid. Er gaat een grote preventieve werking van uit, zo leert de ervaring in andere landen. Met het vervallen van de binnengrenzen en daarmee de grenscontroles in het grootste deel van de Europese Unie is een algemene binnenlandse controlebevoegdheid nodig, niet alleen bij een redelijk vermoeden van illegaal verblijf.

Een werkzame algemene identificatieplicht moet een draagplicht zijn en niet slechts een toonplicht, omdat die extra werk geeft voor de politie.

2. Huidige regeling is fout

De huidige regeling met identificatieplichten in meer dan 25 verschillende wetten is veel te ondoorzichtig en daardoor moeilijk te handhaven. Wie weet nog wanneer de politie wel en niet naar je identiteit mag vragen? En wanneer je wel of niet verplicht bent een identiteitsbewijs te tonen? Minister Korthals wil bekijken of hier en daar de identificatieplicht niet kan worden uitgebreid. Zo wordt de situatie nog ingewikkelder. Aan de huidige halfslachtige situatie moet snel een eind komen.

3. Geen onderscheid des persoons

Als de politie daadwerkelijk wil controleren op illegaal verblijf, zal zij in de huidige situatie vooral mensen met een niet-blank uiterlijk eruit pikken. Aan een algemene identificatieplicht zijn allen die zich in Nederland bevinden, gelijkelijk onderworpen, ongeacht ras, geslacht, godsdienst of levensovertuiging.

4. Politietaak makkelijker

Of het nu gaat om handhaving van de openbare orde, de opsporing van strafbare feiten of de hulpverlenende taak van de politie, een algemene identificatieplicht maakt die taak een stuk gemakkelijker. Er is geen discussie meer mogelijk of je nu wel of niet je identiteitsbewijs bij je moet hebben, de politie mag er zonder opgaaf van redenen naar vragen. In het opsporingsregister staan 100.000 mensen die nog een celstraf moeten uitzitten of een boete moeten betalen. De kans is groot dat zij bij een controle gepakt worden. Bij ongevallen kan een draagplicht mensenlevens redden.

5. De tijd is er rijp voor

Na de aanslagen in Amerika zijn we ons allemaal bewust geworden hoe kwetsbaar onze samenleving is. Dat verklaart dat volgens een enquête tweederde deel van de bevolking nu voor een algemene identificatieplicht is. Laten we er overigens niet lichtvaardig over denken alsof het slechts om een beperkte inbreuk op onze privacy zou gaan. Nee, een algemene draagplicht is een ingrijpende vrijheidsbeperking. Veiligheid heeft inderdaad de prijs van minder vrijheid. De tijd is er ook rijp voor omdat met behulp van biometrie (irisscan) identiteitsfraude goed kan worden aangepakt. De mazen waardoor terroristen kunnen glippen worden daardoor kleiner.

Prof.dr. A. Koekkoek is hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Katholieke Universiteit Brabant en oud-lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

Discussie over een algemene legitimatieplicht:

www.nrc.nl/denhaag