`Opgewarmde plannen met een inspraaksausje'

De inwoners van Utrecht mogen volgend jaar mei in een referendum meebeslissen over de inrichting van het stationsgebied. Zal de keuze vallen op het oude Utrecht Centrum Plan of op de variant van Leefbaar Utrecht?

,,Waarom stadsvernieuwing in het stationsgebied?'', vraagt de debatleider aan wethouder Walther Lenting (Leefbaar Utrecht). ,,Het is versleten. Er staat veel in de weg tussen het oosten en het westen van de stad: rails, Hoog Catharijne. Veel loze ruimtes op de begane grond die er niet aantrekkelijk uitzien.''

Op een doordeweekse avond presenteert Lenting in de hal van het stadhuis twee modellen om het stationsgebied, voorheen het Utrecht Centrum Project (UCP), te verfraaien. Op gele briefjes kunnen de aanwezige stadsbewoners ideeën noteren, op rode briefjes hun klachten.

In de plaats van het station komt een OV-terminal, waarin ook het busstation, de taxistandplaats en de sneltramhalte zijn ondergebracht. Over de rest kan de bevolking meebeslissen in een referendum dat volgend jaar mei tegelijk met de Tweede-Kamerverkiezingen wordt gehouden. De keuze is tussen `de uitnodigende stad', gezellig en herkenbaar Utrechts, en `de uitdagende stad', vernieuwend, urbaan, internationaal.

De debatleider: ,,Waarom is daar dan een referendum voor nodig?'' Lenting: ,,Dé grote fout in het verleden was om de stad erbuiten te houden.'' ,,Er valt niets te kiezen!'' roept Ton van Rietbergen, geograaf. ,,Opgewarmde plannen zijn het, met een inspraaksausje erover. Het grote verschil is dat ze de zegen hebben van Henk Westbroek.''

Twee jaar geleden verzette Westbroek, voorman van Leefbaar Utrecht, zich hevig tegen de uitvoering van het UCP, een radicale verbouwing van het troosteloze winkelhart van Nederland. Er zou een nieuw station komen, twee stationspleinen, een boulevard en een nieuw uitgaanscentrum. Kosten: vier miljard gulden. ,,Megalomaan'', oordeelde de fractie van Leefbaar Utrecht toen. Het UCP was een dankbare slijpsteen voor de stadspartij, die zich in korte tijd met veel succes profileerde als beschermer van `het kleine' in Utrecht.

Een jaar geleden sneuvelde het UCP definitief. Leefbaar Utrecht werd met veertien zetels de grootste partij in de gemeenteraad en kwam in het college. Het project had al zware averij oplopen nadat de Jaarbeurs en Winkelbeleggingen Nederland, eigenaar van Hoog Catharijne, zich hadden teruggetrokken. Reden: een tekort van 150 miljoen gulden. Voor de vierde keer in twaalf jaar slaagde de gemeente er niet in `twee werelden die met de rug naar elkaar toe liggen' te laten versmelten.

De geschiedenis herhaalt zich, zo blijkt uit de pas verschenen analyse `Van Hoog Catharijne naar Utrecht Centrum Project' van stedebouwkundige Yap Hong Seng. De gemeenteraad verleent goedkeuring aan een nieuw masterplan met weer een nieuwe naam, maar de marktpartijen steggelen en haken om de beurt af. Steeds weer zijn er te veel belangen in het spel.

Toen Leefbaar Utrecht begin dit jaar toetrad tot het college van B en W was de verwachting dat het UCP van de agenda zou worden gehaald. Het UCP bleef, maar werd omgedoopt in `stationsgebied' wie de oude naam gebruikt op het stadhuis moet een gulden in een potje doen. Tot 2006 mag er slechts 150.000 vierkante meter kantoorruimte worden bijgebouwd. Dat was 300.000 tot 2015.

Echt nieuw is het referendum en de keuze tussen de `uitdagende' UCP-variant en de `uitnodigende' voorkeur van Leefbaar Utrecht. Daarmee maakt Leefbaar Utrecht in één keer twee beloften uit haar verkiezingsprogramma waar. De volksraadpleging als nieuw instrument in de gemeentepolitiek. En een door Leefbaar Utrecht bepaald renovatieplan.

Het college heeft de garantie gegeven dat bij een opkomst van ten minste 30 procent de keuze van de bevolking wordt uitgevoerd. Maar de keuze van het volk blijkt bij nadere beschouwing beperkt. Als het rijk bereid is 500 miljoen gulden bij te dragen, komt er in elk geval een OV-terminal. De renovatie van Hoog Catharijne, met 30 miljoen bezoekers per jaar, is volledig afhankelijk van de wensen van eigenaar Corio, waarin Winkelbeleggingen Nederland is opgegaan.

Als het financieel uitvoerbaar is, komt er water in de Catharijnesingel. Over de opvang van kinderen en verslaafden kan niemand meebeslissen. Als er een stadskantoor gemeentelijke loketten en een bibliotheek in het stationsgebied komt, kan alleen worden meegestemd over de omvang daarvan. En als Muziekcentrum Vredenburg en Tivoli samen een nieuw onderkomen krijgen, is er alleen inspraak mogelijk over de locatie. Ten minste vijf onderdelen van het stationsplan worden op dit moment nog `onderzocht'. Over het stadskantoor, de gemeentebibliotheek, het nieuwe cultureel centrum en de kosten moet de gemeenteraad nog besluiten nemen. ,,De burgers'', zo staat in een onlangs verschenen gemeentelijke tussenrapportage ,,kiezen voor een bepaalde gewenste identiteit van het gebied.''

Twee jaar geleden raakte de gemeente Utrecht verstrikt in een kluwen van afspraken tussen de marktpartijen, die steeds meer faciliteiten eisten en daar steeds minder tegenover wilden stellen. Nu werpt de gemeente zich op als regisseur. ,,We maken wel afspraken'', zegt wethouder Lenting. ,,Maar elke partij neemt zijn eigen beslissingen.'' Geograaf Van Rietbergen: ,,De gemeente zit niet in een fundamenteel betere positie dan in de tijd van het UCP, alleen stelt ze zich flexibeler op.''

Stedebouwkundige Henk Bouwman staat met de directeur van de Projectorganisatie Stationsgebied op het Jaarbeursplein aan de westkant van het station. Het regent. ,,Het regent hier altijd'', zegt Bouwman. Rechts van hem staat het grijze Beatrixgebouw. Dat blijft in elk geval staan. ,,Maar er valt heel wat met de gevel te doen'', vindt Bouwman. Tegenover hem de entree van Hoog Catharijne. Hoog Catharijne blijft staan, al gaat de sporthal aan deze kant waarschijnlijk weg. Het Holiday Inn-hotel links van hem ,,Sovjetbouw'', typeert Bouwman blijft ook. ,,Voor 90 procent blijft dit gebied zoals het is. Aan de logistiek en het uiterlijk kunnen we wat doen.'' Bouwman is voor alles in. Komt er water terug in de singel? ,,Zegt u het maar'', zegt Bouwman. ,,Wat mij persoonlijk betreft wel.''