Gereken van Vermeend is geen wereldprimeur

Nieuwe, nog somberder economische verwachtingen nopen tot loonmatiging, zegt minister Vermeend. Maar hoe hard zijn de berekeningen van Sociale Zaken eigenlijk?

Nieuwe groeicijfers, en nu nog lager dan voorheen. Minister Willem Vermeend (Sociale Zaken) stuurde gisteren een notitie met ,,vertrouwelijke berekeningen'' aan de sociale partners en het ziet er bedroevend uit voor de Nederlandse economie. De werkloosheid stijgt met 70.000 personen, de economische groei neemt af tot één procent en de groei van de werkgelegenheid stagneert.

De toch al haperende wereldeconomie heeft, zo lijkt het, nog een flinke duw gekregen van de aanslagen in de VS, vandaag drie weken geleden. Reden temeer om des te harder te pleiten voor loonmatiging, zo redeneert Vermeend. De Nederlandse concurrentiepositie ten opzichte van het buitenland is de laatste jaren dramatisch verslechterd. De winst die eind jaren tachtig, begin jaren negentig is opgebouwd dankzij de loonmatiging toen, is in rap tempo verdampt. De verhouding tussen werkenden en niet-werkenden slaat in het voordeel van de laatsten door.

Heel economisch geïnteresseerd Nederland zit sinds 11 september te wachten op nieuwe verwachtingen voor groei, inflatie en werkloosheid. Hoe groot is het Manhattan-effect, luidt dan steevast de vraag. Maar Financiën en het Centraal Planbureau hebben nog geen nieuwe gegevens over de Nederlandse of de wereldeconomie van ná de crash. Die komen op zijn vroegst eind oktober, als het CPB al aanleiding ziet de modellen opnieuw op te starten. Heeft Vermeend dan een wereldprimeur?

Geenszins. Vermeend heeft, zo laat het zich aanzien, op eigen houtje een beetje zitten spelen met de cijfers. Hij heeft, net zomin als de rest van het kabinet, nieuwe basisgegevens van het Centraal Planbureau die een dergelijke excercitie met zulke vergaande uitkomsten rechtvaardigen. Financiën laat dan ook desgevraagd weten ,,de cijfers niet als officieel te erkennen''. ,,Dit is echt iets van Sociale Zaken, daar hebben wij niets mee te maken'', aldus een woordvoerder van Zalm.

Wat Vermeend gedaan heeft heet in de notitie ,,een tentatieve actualisering'', een `als-dan'-scenario. Op basis van enkele economische basisvariabelen als de consumptie, de dollarkoers, de beurskoers en de wereldhandel heeft de minister enkele scenario's doorgerekend. Die staan geheel los van de aanslagen van drie weken geleden, omdat de basisgegevens daarvoor nog niet zijn aangepast.

Waarom dan toch die berekeningen, die op de achterkant van een sigarenkistje te maken zijn, gemaakt en naar buiten gebracht? Dat valt af te lezen aan de conclusie die Vermeend uit de cijfers trekt: de noodzaak tot loonmatiging wordt steeds dringender. De wens van het kabinet om de loonkosten volgend jaar in toom te houden kan met de uitkomsten van Vermeends rekenwerk kracht bijgezet worden.

Berekeningen van een minister leggen wat dat betreft al snel meer gewicht in de schaal dan voorspellingen van bijvoorbeeld commerciële banken of een mondiaal economisch instituut als het IMF. Hoe vrijblijvende ('als-dan') ook, de cijfers kunnen makkelijk een eigen leven gaan leiden, als `de' nieuwe verwachtingen van het kabinet.

Het overleg dat Vermeend vandaag met de voorzitters van werkgeversverenigingen en vakbonden heeft gehad stond geheel in het teken van de nieuwe cijfers. Werkgeversvereniging VNO-NCW, traditiegetrouw aanhanger van loonmatiging, schaarde zich direct achter de minister. Er is volgens VNO, verwijzend naar de notitie van Vermeend, dringend ,,een knik'' in de loonontwikkeling nodig. ,,We moeten echt een korte remweg hebben, de lonen moeten snel gematigd worden'', aldus een woordvoerder.

Vakbonden CNV en FNV reageren minder enthousiast op de notitie. ,,Het is duidelijk dat deze cijfers ons onvoldoende houvast bieden'', aldus cao-coördinator Rienk van Splunder van de vakcentrale. Het CNV had juist in verband met de economische onzekerheden nog geen looneis vastgesteld en is niet van plan dat op basis van deze berekeningen nu wel te doen.

Het CNV zegt ervan uit te gaan dat Vermeend ,,te goeder trouw'' heeft gehandeld. Hij heeft slechts ,,ten behoeve van het overleg van vandaag'' een notitie voorgelegd. ,,Vermeend borduurt daarin voort op de Sociale Nota die met prinsjesdag uitkwam en de inzet is duidelijk'', zegt Van Splunder. Toch hoopt de bond dat het Planbureau eind oktober met hardere cijfers komt over de economische situatie. ,,Uiterlijk acht november moeten we de knoop doorhakken, dan is het Najaarsoverleg.''

Ook de FNV is niet blij met de notitie. ,,Het is irritant dat de discussie vervuild wordt met deze nietszeggende cijfers. We hebben onze looneis van maximaal 4 procent voor 2002 gebaseerd op de Miljoenennota en daar blijven we bij totdat er nieuwe CPB-cijfers zijn'', aldus een woordvoerster. Het rekenwerk van Vermeend heeft de bonden vooralsnog niet kunnen overtuigen van de noodzaak van loonmatiging. Wel zullen de bonden de inzet van minister en werkgevers in het komende Najaarsoverleg extra scherp volgen. Hoe hard zijn zijn cijfers?