Economie VS glijdt vitaal naar recessie

Verlagen de Amerikaanse centrale banken vandaag voor de negende keer dit jaar de rente? Veel andere middelen om de recessie te bestrijden zijn er niet. Amerikanen moeten weer geld gaan uitgeven. En ook het vliegveld bij Washington gaat vast weer open.

Niet alle hoofden in de VS zijn neerwaarts gericht.

Amerikanen gaan weer naar de mall om te winkelen en naar de bioscoop om afgeleid te worden, nadat zij na de terreuraanslagen van 11 september iedere ambitie tot uitgeven hadden verloren. De Dow Jones-index van industriële aandelen en de technologiebeurs Nasdaq verloren gisteren maar licht na een woelige rit.

De zwaar getroffen luchtvaartmaatschappijen zitten op veel vluchten weer half vol, een verbetering van 100 procent ten opzichte van een week eerder. Om de bedrijfstak, die van vitaal belang is voor de Amerikaanse economie, verder te helpen zou president Bush vandaag of morgen heropening van Reagan National Airport in Washington aankondigen. De aangeslagen economie van de hoofdstad kan niet zonder die toeristentrekker al is het een veiligheidsnachtmerrie, zo pal naast het Pentagon, het Witte Huis, veiligheidsorganisatie CIA en het Capitool gelegen. Gewapende politie aan boord en de nieuwste radarbegeleiding moeten het risico op nieuwe aanslagen beperken.

Amerika reageert dynamisch op de schok maar het economisch totaalbeeld is zwak. Van de 44 economen wier mening is gevraagd door de Blue Chip Economic Indicator denkt 82 procent dat de Amerikaanse economie het stadium van de recessie heeft bereikt: zij verwachten dat de economie in de laatste twee kwartalen krimpt. Dat betekent recessie, een verschijnsel dat Amerika niet heeft meegemaakt sinds 1991.

Ook toen was het oorlog, ook toen was er een president Bush. De jongste van de twee tracht de politieke afstraffing die zijn vader na een belastingverhoging kreeg te vermijden. Bush jr. piekert daarom niet over verhogen van de belastingen, hoeveel het ook zou kunnen opbrengen.

Want juist het eerder dit jaar verlagen ervan is zijn grootste wapenfeit tot nu toe. De geschatte opbrengst: 1.350 miljard dollar over tien jaar. In het nieuwe stimuleringspakket dat het Witte Huis met het Congres bespreekt kunnen meer verlagingen van de belastingen zitten.

Ruimte voor fiscale prikkels is er eigenlijk niet meer. Zelfs zonder de economisch moeilijk in te schatten gevolgen van de WTC- en Pentagon-aanslagen is het onder president Clinton hervonden begrotingsoverschot snel verdwenen. Het zondag geëindigde begrotingsjaar is nog afgesloten met een geraamd overschot van 121 miljard dollar, een halvering ten opzichte van het vorige jaar.

In het nu begonnen begrotingsjaar moet een wonder gebeuren wil de Amerikaanse overheid quitte spelen. Realistischer schattingen gaan uit van een tekort van enige tientallen miljarden op een begroting van 2.000 miljard dollar. Die terugkeer naar tekortfinanciering zal, naar men aanneemt, niet in één jaar overwonnen zijn. Maar de bijzondere omstandigheden van het ogenblik leggen de critici het zwijgen op.

Vóór de ramp was hét politieke thema van twist het al of niet aanbreken van het overschot van de sociale zekerheid. Dat is voorbij. Democraten, die het sterkst opkwamen voor de bejaardenzorg en de toekomstige pensioenen van de babyboomers, weten dat zij van hun sociale agenda dit jaar niet veel meer zullen realiseren: hoogstens een verhoging van het minimumloon (nu 5,15 dollar) als onderdeel van het stimuleringspakket.

Uit de laatste dagen gepubliceerde gegevens blijkt dat het vertrouwen van consumenten vóór 11 september al ver was ingezakt. Toen al wonnen pleidooien voor extra maatregelen aan kracht.

Sindsdien hebben oud-minister van Financiën Robert Rubin en centrale-bankpresident Greenspan het Congres afgeraden de belasting op vermogenswinst af te schaffen en liever te zoeken naar maatregelen (ter waarde van 100 miljard dollar) die op korte termijn de bestedingen op peil houden.

De eerste tranche van het pakket belastingverlagingen van vóór de zomer heeft dit jaar al 40 miljard aan stimulans gegeven. Tegemoetkomingen aan de laagstbetaalden zouden vrijwel totaal worden omgezet in bestedingen en dus de economie draaiend houden. Republikeinen hebben andere voorkeuren én oude hobby's: een deel van hen probeert Bush' energiewet, die was vastgelopen in de Senaat, in het steunpakket te laten opnemen.

Argument is de verhoogde noodzaak de energie-afhankelijkheid van het Midden-Oosten te verkleinen. Met andere woorden: boren in Alaska's laatste arctische wildernis. De belastingvoordelen voor olieboorders die in het pakket zitten, zijn moeilijk ook nog op te brengen en lijken minder urgent om de economie te verwarmen.

De moeilijkste vraag is hoe diep de recessie wordt. De Princeton-econoom Paul Krugman trok afgelopen zondag in het magazine van The New York Times een vergelijking met de hardnekkige Japanse economische malaise van halverwege de jaren '90 en die ook na een langdurige fase van opgefokte aandelenkoersen begon. Dan helpt een basisrente van nul procent niet; in de Verenigde Staten was de rente gisteren nog maar drie procent, en meer dalingen voor het eind van het jaar worden verwacht.

Hoewel de fundamentele verschillen tussen beide economieën groter zijn dan de overeenkomsten, ziet Krugman een doemscenario voor de Verenigde Staten waarin een of twee fasen van kort herstel wordt gevolgd door meer tekortfinanciering en een dieper wegzakken. Maar eigenlijk gelooft hij er zelf nog niet in.

De meeste Amerikanen blijven in wezen optimistisch en kijken liever naar zo'n schoolvoorbeeld van zakendoen zonder fratsen als Southwest Airlines, het model van Easyjet en Ryanair in Europa. De maatschapij vliegt in tegenstelling tot alle andere zijn hele dienstregeling, ontslaat niemand en zei gisteren voor 2001 een winstverwachting van 400 miljoen dollar vol te houden. Computergigant Compaq gaf een somberder signaal. Ook de huizen-industrie, lang een steunpilaar, begint weg te zakken.

De ramp van 11 september heeft enerzijds een al dreigend groei-infarct versneld. Anderzijds zorgt de nationale schok voor een uitbarsting van energie die, vertaald in een herlevend keynesianisme en een extra oorlogsinspanning van tientallen miljarden dollars, de Amerikaanse economie een flinke zweepslag bezorgen. Wat eerst politiek ondenkbaar was, is nu boven discussie verheven. Een geluk bij een ramp.