Echte aandacht voor de dingen

Binnenkort wordt bekendgemaakt wie de Nobelprijs voor de literatuur krijgt en natuurlijk hopen velen dat nu eindelijk eens een Nederlandse schrijver met de eer gaat strijken. W.F. Hermans zei twintig jaar geleden al dat we dat wel kunnen vergeten. In een interview met de Libanese krant L'Orient-Le Jour uit 1981, waarvan De Parelduiker de eerste Nederlandse vertaling afdrukt, zei hij: `De Nederlandse auteurs zijn hartstikke gek als ze verwachten ooit een Nobelprijs te krijgen. Dat soort prijzen wordt alleen maar gegeven aan auteurs uit landen die politieke problemen hebben, de Russen bijvoorbeeld.'

Hermans bezocht het door oorlog geteisterde Libanon rond de jaarwisseling 1980-1981 en publiceerde erover in NRC Handelsblad en Hollands Maandblad. De neerlandicus Arno van der Valk maakte voor De Parelduiker een reconstructie van de reis, waarin ook het beruchte `lijkenincident' een rol speelt. Op tweede kerstdag 1980 zagen Nederlandse Unifil-militairen hoe een Israëlische patrouille vier Palestijnen doodschoot. De lijken zouden vervolgens met dynamiet zijn opgeblazen, waarna honden er met de brokstukken vandoor gingen. Een Nederlandse Unifiller maakte er foto's van, maar nadat de fotorolletjes aan de Koninklijke Marechaussee waren overgedragen, verdwenen ze spoorloos. Toen dus ook al!

De Parelduiker opent met een bijzonder mooi artikel van Frédéric Bastet over Ida Gerhardt, gebaseerd op elf brieven die de dichteres hem schreef in de periode 1979-1983. De brieven, allemaal in extenso afgedrukt, stellen op zich niet veel voor: bedankjes voor bewezen attenties, kleine verzoeken, een enkele mededeling over de gezondheid, heel soms iets over haar poëzie. Het gaat erom wat Bastet ermee doet. Hij hield in 1979 de laudatio bij de uitreiking van de Prijs voor Meesterschap van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde aan Gerhardt, en zij was daar zo mee ingenomen dat ze spontaan met hem in correspondentie trad.

Om de brieven van Gerhardt te kunnen plaatsen begint Bastet zijn artikel met een samenvatting van zijn lofrede. Daar spreekt een grote kennis van en gevoel voor Gerhardts werk uit, die hij ook ten volle inzet bij het becommentariëren van haar brieven. `Er is', schreef zij hem op 26 augustus 1983, `géén andere sleutel tot de dingen als werkelijke aandacht. Nièts komt tot ons, of blijft ons bij, waarvoor wij niet zèlf volledig beschikbaar zijn.' Bastets bijdrage is een schoolvoorbeeld van de aandacht en beschikbaarheid waar Gerhardt op doelt.

Tot zo'n `beschikbaarheid' zijn overheden over het algemeen niet in staat. Rob Delvigne vertelt in De Parelduiker het verhaal van Gerard van het Reves ongepubliceerde roman Brand, in 1948 in opdracht van de regering geschreven en vervolgens door minister van onderwijs F.J.Th. Rutten geweigerd, ongetwijfeld wegens aantasting van de eerbaarheid. Helemaal zeker weten zullen we dat waarschijnlijk nooit, want volgens Delvigne is het manuscript van het omstreden boek onlangs door Gerard Reve vernietigd.

De parelduiker, jaargang 6-2001, nr. 3. ƒ17,50