De tijd dringt voor de nieuwe CDA-leider

Met Balkenende als lijsttrekker hoopt het CDA de demonen bedwongen te hebben. Maar de broederstrijd heeft diepe wonden geslagen. En de fractie zint op wraak.

De nieuwe fractievoorzitter mocht in het midden zitten. Aan hoofd van de vergadercarré op de fractiezolder van het CDA in het Kamergebouw. Gistermiddag presenteerde de uitgaande man, Jaap de Hoop Scheffer, zijn opvolger Jan Peter Balkenende aan het parlementaire perscorps. Sprak in een woud van microfoons zijn ,,rotsvaste vertrouwen'' uit in deze ,,rots in de branding''.

Toen Balkenende vervolgens het woord kreeg, viel een pauze, ,,om de microfoons om te bouwen'', dat wil zeggen: te verplaatsen naar de plek van de spreker. Praktischer en sneller zou zijn dat de beide sprekers even van stoel wisselden. Maar stoelen, posities en in laatste instantie, om de macht, dáár was de hele leiderschapscrisis in het CDA juist om losgebarsten. En met de ondubbelzinnige aanwijzing van Balkenende gisteravond in een Hilversums hotel als nieuwe kandidaat-lijsttrekker, dus als partijleider, hoopt eenieder in het CDA dat de demonen van tweespalt en broedertwist binnen de beweging weer bedwongen zijn.

Fungerend partijvoorzitter Conny Kerkhof-Mos bleef in haar presentatie van de nieuwe man hameren op de unanimiteit van het besluit van het partijbestuur. Ook in Balkenendes publieke acceptatie van het leiderschap kreeg de plotselinge eensgezindheid die de gelederen der bestuurders had bevangen ruime aandacht.

Het ging om dezelfde groep partijbestuurders die zaterdagavond nog de kop van De Hoop Scheffer had geofferd in een feest van tweedracht en verwijten. De oud-partijleider kreeg van partijbaronnen uit Brabant en, naar verluidt, Groningen te horen dat hij te weinig offensief was in Kamer en campagne, te weinig aansprekend om de zwevende kiezer te verlokken om CDA te stemmen.

Daartegenover stond Marnix van Rij, de voorzitter die twee dagen eerder, afgelopen donderdag, aftrad omdat hij was gaan geloven in mensen in zijn omgeving die vonden dat hij aansprekender, dynamischer, verjongender was en meer succesvol zou zijn dan De Hoop Scheffer. Dat resulteerde in een riskant schaakspel waarbij hij zichzelf offerde, om zondagavond te promoveren tot kandidaat-lijsttrekker. Dit is echter een type vernieuwingdrift dat binnen de Nederlandse politieke verhoudingen, niet alleen binnen het CDA, op weinig begrip mag rekenen. Iemand pootje lichten, allá, maar dan niet ten eigen bate.

Gisteravond sprak Balkenende van ,,een begin van herstel van vertrouwen'', over ,,wonden die moeten helen'' en over ,,een nieuwe start maken''. Geen wonder. De klok tikt door en de tijd dringt. Zeven maanden van nu gaat Nederland naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen en in die tijd moet de nieuwe eerste man van het CDA zich bewijzen als politiek A-merk. Daarmee begon Balkenende ogenblikkelijk via het avondnieuws van Nos en RTL, via NOVA, Barend en Van Dorp, Met het Oog op Morgen en tal van andere rubrieken en programma's. En het valt zeker niet uit te sluiten dat het hem lukt een respectabel profiel op te bouwen en zo de schade voor het CDA binnen de perken te houden.

Daarbij zal de nieuwe partijleider zich realiseren dat, ondanks alle roerend vertoon van saamhorigheid, de kans op nieuwe troebelen niet gering is. Er zijn de afgelopen week diepe wonden geslagen in de altijd al gespannen verhoudingen tussen Kamerfractie en partijbureau. En: er zijn nog losse draden. Zo is in de strijd gisteren ook Jack de Vries, de mediamanager van De Hoop Scheffer, gesneuveld. Leden in de CDA-fractie zijn nu uit op het hoofd van Joep Mourits, Van Rij's campagnestrateeg, die gewoon aanbleef, en die gisteravond verklaarde ,,lang niet zo nauw bij Van Rij betrokken te zijn als Jack de Vries bij De Hoop Scheffer''.

Een aanverwante kwestie betreft die van een vervalst onderzoeksrapport waaruit De Hoop Scheffers ongeschikheid als partijleider zou blijken en dat vrijdag uitlekte naar het tv-programma 2Vandaag. Woordvoerder De Vries werd tijdens de partijbestuursvergadering zaterdag met die operatie in verband gebracht. De fractie is met name bijzonder ontdaan over deze lage list, waarvan nog niet duidelijk is wie daarachter zit. En de fractie zint op wraak. Het feit dat het partijbureau in dezelfde zaak inmiddels aangifte heeft gedaan, kan nauwelijks geruststellend zijn voor degenen in de partij die eenheid willen uitstralen.

Bovendien is er nog de kwestie van het dagelijks bestuur, de amateur-politici die Van Rij steunden in zijn couppoging. Mevrouw Kerkhof-Mos zei gisteravond niet te denken aan opstappen. Maar het partijbestuur heeft een ,,evaluatie'' aangekondigd, wat kan duiden op liquidatie op termijn. Balkenende wees netjes op de gescheiden verantwoordelijkheden van partijorganisatie en fractie. Maar feit is dat de partij, zeven maanden voor de verkiezingen, niet beschikt over een voorzitter die middelpuntvliedende krachten onder controle kan houden. ,,Het was me het weekje wel'', concludeerde Balkenende gisteravond. Hij heeft nog 32 weken te gaan.