`Talibaan van Baskenland' onder druk door antiterreur

De bestrijders van de Baskische terreurgroep ETA hopen te profiteren van internationale campagne tegen het terrorisme na de aanslagen in Amerika.

Terroristen aller landen verenigt u. De fundamentalist Osama bin Laden heeft contacten met de Baskische terreurbeweging ETA, zo meldt deze week het Spaanse weekblad Tiempo. In december vorig jaar kwamen vertegenwoordigers van beide terreurgroepen in België bijeen. De gesprekken zouden aanvankelijk wat stroefjes zijn verlopen: de vrouw in de ETA-delegatie werd door de fundamentalisten weggestuurd en ook daarna ergerden de Basken zich aan het voortdurende gehamer op religie.

Niettemin zouden de contacten dit jaar zijn voortgezet via Mohamed Atta, een van de zelfmoordpiloten van de aanslagen in New York. Onderwerp van gesprek: aanslagen op de zetels van het Europese Parlement, de NAVO en de gebouwen in Barcelona waar volgend jaar onder Spaans voorzitterschap de regeringsleiders van de Europese Unie bijkomen.

De feiten. Volgens de politie verblijven sinds een jaar in Spanje tweehonderd personen uit Islamitische landen die bindingen hebben met achttien islamistische terreurgroepen. De Egyptenaar Mohamed Atta overnachtte in juli een paar dagen aan de Spaanse kust en probeerde tevergeefs een Algerijnse man in de gevangenis van Tarragona te bezoeken. Afgelopen woensdag werden verspreid over heel Spanje zes Algerijnen gearresteerd, een `slapende cel' die volgens de politie een zelfmoordaanslag in voorbereiding had. In hun bezit waren video's van onthalsde Algerijnse militairen en andere bloederige terreuracties. Vorige week ook arresteerde de Franse politie vijf ETA-terroristen die bezig waren een roof van drie ton dynamiet voor te bereiden.

ETA-deskundigen plaatsen hun vraagtekens bij overhaaste conclusies van een gemeenschappelijke strategie tussen Bin Laden en de `Talibaan van Baskenland'. ,,Het zou me zeer verbazen'', zegt Florencio Domínguez, auteur van twee standaardwerken over de ETA, in zijn met documenten volgepropte werkkamertje in het centrum van Bilbao. In de jaren zeventig en tachtig kregen ETA-leden schietles in kampen van de Palestijnse PLO in Jemen en Libië, weet hij. In de illegale wapenhandel lopen de terreurbewegingen elkaar wel eens tegen het lijf. Maar afgezien van contacten met radicale bewegingen in Zuid-Amerika en sympathisanten in de rest van Europa is de ETA doorgaans op zichzelf gefixeerd.

Ook zonder directe samenwerking heeft de terreur van de groepen rond Bin Laden gevolgen voor de ETA. Terreurbestrijding en nauwere politionele en justitiële samenwerking zullen de operaties van ETA aanzienlijk moeilijker maken, zo is de verwachting. Beide onderwerpen stonden reeds hoog genoteerd op het lijstje van de Spaanse regering als zij in de eerste helft van volgend jaar het voorzitterschap van de Europese Unie gaat bekleden. Premier Aznar was er dan ook snel bij om beide terreurgroepen op een lijn te stellen wat betreft het gebruik van geweld als pressiemiddel.

Er zijn evenwel verschillen. ETA-terroristen vlogen tot dusver slechts in de lucht bij ondeskundig knutselen met springstof, maar zelfmoordernaars zijn zij niet. Ook het vestigen van de islamitische wereldtheocratie staat ver van de vorming van een Groot-Baskische natie. Maar in gewelddadig fanatisme en een bekrompen wereldbeeld doen de terroristen niet voor elkaar onder.

,,ETA is als een sekte'', meent Teo Santos, analist van de Baskische politievakbond Erne. ,,Een simpele boodschap, voortdurend herhaling, rondjes draaien in hetzelfde cirkeltje van mensen.'' De ETA is er volgens hem in geslaagd een nieuwe generatie te ronselen door in Baskenland te werven onder potentiële aanhangers van het `antisysteem geweld' van het soort dat op de recente internationale bijeenkomsten zo veel problemen veroorzaakte.

Politiek is de klap van de ineenstortende WTC-torens tot in Spanje voelbaar. De Baskisch-nationalistische leider Arzalluz Xavier, bekritiseerd vanwege zijn toenaderingspoging tot de ETA, deed de vergelijking van Aznar met de fundamentalisten snel af als flauwekul. Was de Spaanse premier dan misschien ook bereid Frankrijk te bombarderen omdat zich daar nog steeds veel ETA-terroristen ophouden, hoonde de Bask.

,,De politieke marge om je in de buurt van terroristen te vertonen is verkleind'', meent evenwel Nicolas Redondo, leider van de socialistische partij in Baskenland. Een pact zoals in 1998 werd gesloten tussen de regerende nationalistische partij van Arzalluz en de radicale ETA-aanhang lijkt hem onder de huidige omstandigheden ondenkbaar.

De verscherpte blik op terrorisme komt juist op een moment dat een belangrijk deel van het Baskische politiekorps, de Etzaintza, openlijk in opstand is gekomen tegen de aanpak van de ETA door de Baskische regioregering van nationalisten. De vakbond Erne beschuldigt de nationalisten ervan dat zij expliciet opdracht gaven om de vervolging van de ETA en de straatterreur van met brandbommen gewapende aanhang op een laag pitje te zetten als onderdeel van hun politieke strategie.

Na de verkiezingen eerder dit jaar lijkt de nieuwe nationalistische regioregering een hardere toon aan te slaan tegen ETA en werd er zelfs voor het eerst sinds jaren weer samengewerkt met de regering in Madrid bij de terreurbestrijding. Maar vakbondsman Teo Santos toont zich sceptisch. ,,De omstandigheden zijn veranderd, maar de politiek verantwoordelijken, inclusief de regiominister van Binnenlandse Zaken zijn dezelfden gebleven.''

Vanuit Baskenland, met zijn lange ervaring met terrorisme, wordt gewaarschuwd dat de strijd tegen fundamentalistische terreurgroepen een taaie en langdurige zaak zal zijn die een brede aanpak vereist. ,,Je komt er niet door de zaak te militariseren'', meent Nicolas Redondo. ,,Dit is geen oorlog, dit is terrorisme en dat bestrijd je binnen de regels van rechtstaat'', vindt Teo Santos. Florencio Domínguez: ,,Soms is het beter niets te doen dan een actie te ondernemen die de burgerbevolking raakt en nog jaren kan dienen als excuus voor het terrorisme.''