Oude tijden

De geest van de jaren zeventig ontsnapte gisteren bij de vredesdemontratie op de Dam uit de fles van het verleden.

Hij werd onbewust het treffendst verbeeld door een man van middelbare leeftijd in een blauwe kabeltrui en een beige broek. Hij droeg een brilletje en op zijn vlezige gezicht lag een wat luie, zelfgenoegzame uitdrukking. Hij had zich met enkele geestverwanten aan de rand van het plein opgesteld. Ze praatten over koetjes en kalfjes, zonder te luisteren naar de eindeloze rij saaie sprekers op de bühne. Demonstreren als tijdverdrijf, als een ritueel dat bij je leven is gaan horen. Ze hadden ook in een café in Schijndel kunnen staan, maar hier op de Dam, met al die aandacht die aan oude tijden herinnerde, was het wel zo aangenaam.

De man hield een bord vast met de tekst: ,,Bin Laden made in America''. Op de achterkant stond: ,,Nee tegen militaire Navo-actie. Socialistiese Arbeiderspartij.''

Als dat geen nostalgiese sentimenten opriep wat dan wel?

Verderop schreed een jongen als een nieuwe Jezus door de menigte op het plein. Aan zijn zijde een meisje dat bewonderend in hem geloofde. De jongen was onherkenbaar dankzij een papieren zak over zijn hoofd die iets te veel de aandacht afleidde van de tekst op zijn bord: ,,Wordleaders. Your words are terror.'' De jongen en het meisje verlieten de Dam en zochten met waardige tred een weg door de winkelende menigte in de Kalverstraat. Daar oogstten ze meer meewarigheid dan hoon.

Vanaf de bühne waaiden de bekende anti-Amerikaanse teksten van weleer over de hoofden van de ruim vijfduizend demonstranten. Wie voor de zoveelste keer Bush ondubbelzinnig waarschuwde, kon op enthousiast applaus rekenen. Een enkele spreker probeerde zich aan dit feest van herkenning te ontworstelen. Iemand van het IKV zei: ,,De slachtoffers van de aanslagen verdienen van ons geen anti-Amerikanisme maar anti-terrorisme.'' Boegeroep was zijn deel.

In een vlugschrift van de `Rode Morgen' las ik: ,,Racistische aanslagen, zoals die in de VS, maar ook in Nederland plaatsvinden, zijn het logisch gevolg van de huidige, dagelijkse en voortdurende neokoloniale praatjes van media en politici.''

Een forse man liep af en toe de menigte in met een bordje met grote, zwarte letters: ,,Don't follow leaders''. Met zijn priemende ogen keek hij iedereen aan en niemand. Ik keek nog eens goed. Was dat niet Wouter van Oorschot, uitgever? Jazeker, dat was Wouter van Oorschot. Wat deed hij hier met zijn Dylan-slogan?

Ik liet hem het manifest zien van de organisatie. Daarin werd iedere militaire reactie afgewezen. Dacht hij er ook zo over? Nee, dat niet. Van al die `weg-met-ons-christenen' moest hij niet zoveel hebben. De reactie van Bush was hem tot dusver meegevallen. Militaire actie wilde hij ook niet bij voorbaat afwijzen. Hij wilde alleen maar zeggen: vertrouw nooit de leiders. En als die leiders dan eens een verantwoorde militaire actie ondernamen? ,,Een leider steunen is nog iets anders dan een leider volgen.''

Het was een van de schaarse subtiliteiten van de middag.