Humaan pessimist

Eigenlijk had ik andere plannen toen ik zappend stuitte op een Britse presentator die naast een opgewonden chauffeur in een bestelauto zat. De chauffeur sukkelde in een Londense file en zei dat hij vaak schold, handgebaren maakte en wel eens uit de auto was gestapt voor een bloedig handgemeen waarvoor hij naar het ziekenhuis moest. Volgens de presentator was de chauffeur te optimistisch. Als hij ervan uit zou gaan dat verkeersdeelnemers onverbeterlijk zijn, zou hij niet meer ontploffen over een verkeersfout. Dat is het idee van Seneca. Die zag boosheid als een filosofisch probleem. Wie met het ergste rekening houdt, wordt niet boos. Een vorm van pessimisme die tegelijkertijd humaan is.

Na deze uiteenzetting bezocht de presentator de resten van Pompeji, waar Seneca woonde tussen de rijken. De Pompejanen waren volgens Seneca gestresst omdat ze hoge verwachtingen hadden die werden teleurgesteld. Pollius Vedius gooide in een driftbui een slaaf in de vijver tussen de vleesetende vissen omdat die kristallen glazen had gebroken. Hoe rijker, des te groter de woede, volgens Seneca.

De Gids voor het Geluk op het Belgische Canvas was een prachtig BBC-programma dat mijn standaarden voor tv terstond verhoogde. Mooie ingesproken teksten, aangesloten op beelden van de sukkelende autorit door Londen, fragmenten uit het leven van een gestresste yuppie-vrouw die besloot voortaan van het ergste uit te gaan en een bezoek van de presentator aan de pilaren en beeldhouwwerken in Pompeji met de afgietsels van Romeinen die twee millennia geleden angstig wegkropen voor de dodelijke uitbarsting van de Vesuvius, waar niemand op had gerekend. De slanke, kalende presentator bleek Alain de Botton te zijn, de Britse filosofische essayist.

Of dat nu zo is, hoe rijker, des te gefrusteerder, betwijfel ik. Toch moest ik denken aan de kalmte van treinreizigers bij de zoveelste vertraging. Toen de treinen nog op tijd reden, raakten passagiers snel opgewonden bij het geringste oponthoud, nu staart iedereen stil of wat lacherig voor zich uit. Het CDA, ook zo'n failliete boedel. Als het bestuur rekening had gehouden met de gedachte dat de christendemocratie weinig toekomst heeft, was de stress van de aftredende voorzitter Marnix van Rij niet op anderen overgeslagen. Dan was ons wel spannende tv bespaard gebleven. Misschien hangt de afgetreden leider Jaap de Hoop Scheffer de normen en waarden van Seneca aan en bezit hij een voorbeeldige lijdzaamheid.

Niet alleen rijken, ook armen zijn overspannen. Ik zie dagelijks boze mannen met hoofddoeken op het scherm, uit Afghanistan, uit Pakistan, uit Palestina. Echt woedend was de Amerikaanse Palestijn Edward Saïd die in zijn woonplaats New York werd geïnterviewd door 7 Dagen. Op Frits Bolkestein die vorige week in Buitenhof had gezegd dat de terreuraanslagen voortkwamen uit de problemen die de islam had met de moderniteit en dat de islam banger was voor het westen dan omgekeerd. Het gezicht van Saïd betrok meteen toen hij het hoorde en hij barstte los: ,,complete nonsens'', ,,generalistisch'', ,,propagandistische racistische stereotypen'', ,,ziekelijk reductionistisch'', ,,aanzettend tot ideologische oorlogvoering''. Volgens Saïd is het verschil tussen oost en west kunstmatig en zijn er vele verschillende vormen van islam onder de anderhalf miljard moslims. Helaas zie ik die anderhalf miljard nooit op tv, maar wel de duizenden die met opgeheven vuisten, geschreeuw of terreurdaden de aandacht van de camera weten te trekken, in naam van al die anderen. En het is waar, de allerwoedenste zijn niet de allerarmsten.

Afgelopen donderdag gaf ik per abuis een verkeerde naam aan het zesdelige onderzoek van Jeroen Henneman en Max Pam naar bovennatuurlijke zaken. Het besproken programma heet De Bovenwereld. Ik was in de war met de titel Böhms Bovenkamer van Hans Böhm op RTL over uitvinders en mensen met een hobby, hetgeen ik zelden heb gezien en nooit heb besproken.