`Het tegengeluid lééft' op de Dam

Vijfduizend demonstranten gisteren tegen de `nieuwe oorlog'. Hoe progressief Nederland worstelt met de juiste reactie op de aanslagen in de VS.

Drie keurige dames uit het Gooi, parelkettingen om, handtasjes dicht tegen zich aan, zijn op stap in Amsterdam. Om te winkelen. Maar wat doen al die mensen met spandoeken? Een van de drie besluit te informeren bij de trambestuurder. ,,'t Is een demonstratie, mevrouw. Tegen een stukje zinloos geweld of zo, geloof ik. Maar ik rijd gewoon naar de Dam, hoor.''

Rond half vier ontvouwt zich op de Dam een wat surrealistische scène. Twee jonge vrouwen, op weg naar de vredesmanifestatie, worden staande gehouden door een agent. Op een houten latje hebben ze een stukje karton geplakt met de afbeelding van een man die lijkt op Osama bin Laden. Maar wie goed kijkt, ziet dat het een fototrucage is van de Amerikaanse president Bush. De agent besluit in te grijpen.

,,Dames, ik respecteer jullie mening, maar wil je dat plaatje even opbergen.'' De politieman ontmoet een verbijsterde blik. Snel gaat hij over tot uitleg: ,,U moet weten... eh, op de Dam hier staan mensen van allerlei gezindten en straks zien ze dat en dan... eh, escaleert het.''

,,Maar het is Bush'', schreeuwt een van de vrouwen ontzet.

,,Berg toch maar op. Succes met je demonstratie en een prettige dag.'' De twee, nog steeds verbouwereerd, lopen de massa op de Dam in, waar demonstranten en koopzondag-publiek zich mengen.

Angst voor onlusten blijkt overbodig op deze mooie herfstmiddag. Zo'n vijfduizend mensen zijn ontspannen bijeen om te demonstreren. Maar waartegen eigenlijk? Een blik langs de borden en spandoeken levert een bonte verzameling kreten op. `Wraak is geen oplossing'. `US out of everywhere'. `Terreur brengt geen vrede, imperialisme ook niet'. `Verarmd uranium=terreur=genocide'.

Tientallen groeperingen die zich hebben verenigd in het Platform tegen de Nieuwe Oorlog – van het Latijns Amerika Centrum tot het Humanistisch Verbond en van Vrouwen voor Vrede tot verschillende allochtone organisaties – hebben een manifest opgesteld tegen een ,,militaire wraakcampagne''. Het schrijven roept op tot het ,,vreedzaam oplossen van conflicten in de wereld, zoals het Midden-Oosten'' en waarschuwt voor ,,een vijandbeeld tegen de islam''.

Maar de bijeenkomst blijkt ook een treffende illustratie van de manier waarop vooral progressief en activistisch Nederland worstelt met zijn reactie op de aanslagen in de Verenigde Staten. Zo krijgt de spreker van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV), dat het manifest niet ondertekende, boegeroep over zich heen als hij kritiek uit op het feit dat door de aanwezigen ,,het gebruik van militaire middelen impliciet en expliciet wordt uitgesloten''.

En hoewel drie plaatselijke afdelingen van GroenLinks het manifest hebben ondertekend, blijft de om 16.30 uur `onder voorbehoud' aangekondigde spreker van GroenLinks weg, tot woede van een aantal aanwezigen uit het GroenLinks-electoraat. ,,Slappe hap'', zegt een stel uit Utrecht. ,,Ze zijn daar in Den Haag alleen maar bezig met hoe we in de regering moeten komen, terwijl de echte strijdpunten worden verloochend. Hoe kan GroenLinks nou niet meedoen aan deze demonstratie?''

Ze zijn niet te spreken over Paul Rosenmöller die twee uur vóór aanvang van de demonstratie in het tv-programma Buitenhof nog ,,een militaire component'' heeft ondersteund, mits ,,gericht, proportioneel en effectief''. Rosenmöller liet merken niet achter de demonstratie te staan en bekritiseerde suggesties van de organisatie over een nucleaire dreiging. Volgens Karel Koster, een van de organisatoren, ziet de GroenLinks-voorman het allemaal ,,veel te simpel''. Hij wijst op de uitspraak van de Amerikaanse minister van Defensie, die het gebruik van kernwapens niet wilde uitsluiten: ,,Wij willen een tegengeluid tegen dit soort retoriek geven. En het feit dat we in korte tijd vijfduizend mensen op de been hebben gekregen, betekent dat het tegengeluid lééft. Die stroming is, behalve door de Socialistische Partij, absoluut gemist door de politiek.''

Links van het podium staat een groepje jonge jongens met een Arabische achtergrond. Ze dragen rode capes en blijken van de Internationale Socialisten te zijn, een beweging die ,,erg dicht tegen het trotskisme aanzit'', verklaart Pouria Jafari. Hij kwam zestien jaar geleden uit Iran naar Nederland en wil onderstrepen dat hij ,,hartstikke tegen terrorisme en Bin Laden'' is. ,,Maar hij heeft wél gelijk als hij zegt dat Amerika de oorzaak van veel kwaad is. Ook in Afghanistan hebben ze ellende veroorzaakt.''

Mohammed (26), Palestijn, woont vijf jaar in Nederland. Hij heeft een Palestijnse vlag naar de Dam meegenomen. ,,Ik wil eerst vrede voor Palestina, want ik wil terug, maar ook voor de rest van de wereld.'' Een joodse vrouw reageert geïrriteerd: daar gáát het vandaag niet om.

Zo mengen gelouterde vredesactivisten zich met mannen van de Koerdische Arbeiders Unie en de Eindhovense Zusters van Liefde. Een Palestijnse vlag wappert boven een kraam: de `antimilitaristische poppenkast' trekt veel kinderen. Een jongetje zit op de schouders van zijn moeder met een kartonnen bordje: `Ik voer liever een duifje', staat erop.