Dit is een artikel uit het NRC-archief

Economie

Banken zitten nu bij KPN aan tafel

Met het vetorecht dat de banken van KPN voor hun nieuwe miljardenlening hebben bedongen, is KPN in feite door zijn financiers onder curatele gesteld. Het stond met de rug tegen de muur.

Maandag voltrok zich bij KPN een machtswisseling: het noodlijdende telecombedrijf kreeg een nieuwe bestuursvoorzitter. Toch voltrok zich achter de schermen de ware machtswisseling.

De acht banken die KPN financieren kregen namelijk in ruil voor een nieuwe miljardenlening een vetorecht, zo kwam een paar dagen na de bekendmaking van de lening naar buiten. De nieuwe raad van bestuur moet de banken voortaan toestemming vragen als het bedrijf onderdelen als KPN Mobile of het vaste netwerk wil verkopen.

Met de scherpe voorwaarden voor hun jongste kredietfaciliteit willen de banken voorkomen dat potentiële onderpanden uit KPN `weglopen'. Onderpanden leveren geld op in geval van een faillisement.

De nieuwe lening bedraagt 2,5 miljard euro (5,5 miljard gulden), zo maakte KPN op de dag dat de nieuwe raad van bestuur aantrad bekend. Dat krediet vervangt een kredietfaciliteit waarop KPN geen aanspraak meer kon maken. Volgens de voorwaarden van die oude lening mocht KPN namelijk niet meer dan 17 miljard euro aan schuld hebben om er gebruik van te maken. KPN heeft een schuld van 23 miljard euro. Het stond dus met de rug tegen de muur.

Dat KPN de afgesproken kredietlimieten had overschreden, roept onder financiële deskundigen vragen op. Paul Frentrop, die met zijn adviesbureau Déminor beleggers bijstaat, zegt: ,,Het bedrijf heeft uiteindelijk 23 miljard geleend, 6 miljard méér dan afgesproken. Hoe kan het dat een raad van bestuur dit doet en dat een raad van commissarissen dit goedvindt? Ik noem dat mismanagement.''

In financiële kringen blijft het gissen waarom de banken niet eerder op de rem hebben getrapt. Misschien hebben ook de banken zich door de telecom-hype laten meeslepen. De overname door KPN van het Duitse mobiele-telecombedrijf E-plus, eind 1999, werd alom toegejuicht. KPN zou eindelijk een internationale speler van formaat worden. Het jaar daarop moest en zou KPN licenties voor geavanceerde mobiele telefonie (UMTS of 3G) kopen. Bedrijven zonder vergunningen tekenden hun eigen doodvonnis, zo luidde een wijsheid uit die dagen.

De nieuwe miljardenlening brengt voorlopig soelaas – KPN was nog maar tot zomer volgend jaar gefinancierd. Maar de zeggenschap over KPN wordt ingewikkelder nu de deur voor de banken wagenwijd is opengezet. KPN moet bij zijn strategische beslissingen overleggen met de Nederlandse staat (ruim 30 procent van de aandelen), met zijn Japanse partner NTT Docomo (een belang van 15 procent in KPN Mobile), met het Amerikaanse BellSouth (de belangrijkste geldschieter bij de E-plusdeal). En nu dus voortaan ook met de banken.

De afgetreden bestuursvoorzitter, Paul Smits, wilde deze week niet teveel woorden vuil maken aan de dramatisch verlopen anderhalf jaar dat hij KPN aanvoerde. ,,We kunnen nu wel over de functies van personen gaan praten, maar gezien de gebeurtenissen in New York is dat tamelijk absurd'', zei Smits tegen Het Financieele Dagblad.

Met Ad Scheepbouwer aan het hoofd heeft KPN een nieuw gezicht. Maar vaart het ook een nieuwe koers? Scheepbouwer gaat ,,plannen maken en moeilijke beslissingen nemen'' en geeft zichzelf hiervoor de tijd tot januari volgend jaar. Aandeelhouders roepen al tijden om een duidelijke, daadkrachtige strategie, maar zij hoeven daar de komende drie maanden dus niet op te rekenen.

Bovendien zei Scheepbouwer maandag dat hij nog steeds achter de beslissingen staat die de afgelopen jaren door de top, inclusief dus hijzelf als commissaris, zijn genomen. Smits mag bij KPN zelfs blijven als lid van de raad van bestuur en wordt verantwoordelijk voor de mobiele telefonie, de schuldenmaker bij uitstek.

Scheepbouwer ziet één wezenlijk verschil met vorig jaar: het vertrouwen van beleggers is weg. Het tekent de houding van de KPN-top: wij hebben nooit fouten gemaakt, de buitenwereld draagt oogkleppen.