MENSEN LEEFDEN AL 40.000 JAAR GELEDEN NABIJ DE POOLCIRKEL

Vrijwel precies op de noordelijke poolcirkel, bij Mamontovaya Kurya in het noorden van de Oeral, zijn stenen werktuigen en een bekraste slagtand van een mammoet gevonden die 35.000 à 40.000 jaar oud zijn. Dit is opzienbarend omdat tot nu toe werd aangenomen dat in deze arctische streken pas 13.000 jaar geleden, aan het einde van de laatste ijstijd, voor het eerst mensen verschenen.

Of het hier gaat om werktuigen van Neanderthalers of om die van moderne mensen (Homo sapiens) is niet bekend. In het laatste geval zou Homo sapiens zich in een paar duizend jaar van het zuiden van Europa naar het uiterste noorden verspreid hebben. Uit de vondst, door een Russische en twee Noorse archeologen, blijkt ook dat de ijskap tijdens de laatste ijstijd zich minder ver naar het oosten uitstrekte dan gedacht. 40.000 Jaar geleden was er overigens een periode tijdens de ijstijd waarin het tijdelijk weer wat warmer was. Het gebied bestond toen waarschijnlijk uit open grasland. (Nature, 6 sept.).

Op de plek werden al regelmatig mammoetbeenderen gevonden, maar tijdens opgravingen in 1992, 1994, 1996 en 1997 werden ook een zestal stenen werktuigen en een bewerkte slagtand gevonden. De stenen kunnen worden getypeerd als `Mousterien' (ca. 200.000 - 40.000 jaar geleden), maar kunnen ook zonder veel moeite worden geschaard bij latere types werktuigen uit Oost-Europa. De datering op 35 à 40.000 jaar is gebaseerd op C14-datering van de slagtand, die werd bevestigd door de geologische situatie waarin de vondst is gedaan.

In een begeleidend artikel schrijft de Britse archeoloog John Gowlett dat om zo noordelijk te kunnen overleven een hoog niveau van technische en sociale organisatie nodig is des te interessanter dus om te weten of het hier gaat om Neanderthalers of moderne mensen. Veel archeologen gaan ervan uit dat de Neanderthaler ca. 30.000 jaar geleden van de aardbodem verdween omdat deze mensensoort werd weggeconcureerd door de relatieve nieuwkomer Homo sapiens. De sociale organisatie van de Neanderthaler zou minder effectief zijn, maar bewezen is dat nooit.