Dit is een artikel uit het NRC-archief

Economie

Mini multi-tools

Zwitserse zakmessen staan model voor alles wat met kwaliteit en veelzijdigheid te maken heeft. Het Zwitsers zakmes ontstond in 1891 toen Karl Elsener voor het Zwitsers leger in zijn smederij aan huis de eerste serie produceerde. Hij mocht, onder de merknaam Victorinox, van de overheid het Zwitsers wapen – een kruis – op zijn product voeren.

Twee jaar later startte de Zwitser Paul Boechat met – ook inclusief het officiële Zwitserse logo – concurrerende en kwalitatief gelijkwaardige producten. Later werd dit de merknaam Wenger.

Door toevoeging van een klein lemmet en kurkentrekker aan het klassieke soldatenmes met 7 functies ontstond in 1897 het officiersmes – hét voorbeeld voor alle latere afgeleiden: van messen voor speciale beroepen en sportbeoefenaren tot zelfs allerlei soorten micro- en macro-multitools.

Voorbeelden van de multifunctionele messen zijn de Swiss Pocketgrip bij Wenger en de WorkChamp van Victorinox. De eerste (ca. 210 g) is een mes waar de bek van een (snij)tang uitsteekt. In het heft zijn de bithouder en zes bits opgeborgen, voor platte schroeven tot kruiskopschroeven. Je steekt de bits in het uiteinde van het heft in en kunt dan direct op een ongebruikelijke maar wel plezierige manier aan het werk. In het heft zitten een groot mes, een combinatie van draadstripper plus platte schroevendraaier, een houtzaag met liniaal, een blik- met flesopener en een metaalzaag inclusief -vijl opgeborgen. De Pocketgrip bevat bovendien een plastic tandenstoker en pincet.

De WorkChamp (ca. 200 g) is een zakmes zonder uitstekende delen. Het bevat een kleiner in het heft inklapbaar tangetje met schaar, hout- en metaalzaag, vijl, kurkentrekker en diverse schroevendraaiers inclusief één speciaal voor brilschroefjes. Blik- en flesopener, tandenstoker en pincet ontbreken niet.

Afhankelijk van mesonderdeel en toepassing zeggen de Zwitsers verschillende soorten roestvrij staal te gebruiken.

Na de tweede wereldoorlog begonnen de Zwitserse zakmessen een wereldwijde zegetocht. Steeds meer in Europa gelegerde Amerikaanse militairen schaften belastingvrij zo'n instrument aan. Op dit succes haakten legendarische Amerikaanse messenmakers als Gerber en Tim Leatherman in met de ontwikkeling van de zogenaamde multitools: kleine veelzijdige en kwalitatief hoogwaardige gereedschappen voor allerlei mogelijke en onmogelijke klussen. Inmiddels produceert met name Leatherman een selectie van ruim tien types multitools, van licht tot zwaar en van klein tot groot.

Een populair model is de afgeronde Pulse (160 gram bij 100x27x14 mm) die voor 100 procent van roestvrij staal wordt gemaakt. Zodra de gebruiker het instrument uitvouwt, komt er een puntbektang annex draadknipper te voorschijn. Op de twee benen van de tang zijn maatverdelingen in cm's en inches aangebracht. In die benen zitten automatisch vergrendelende gereedschappen als groot lemmet, schaartje, grote, kleine en kruiskop schroevendraaiers, blik- met flesopener en een metaalzaag annex vijl opgeborgen: een ultiem staaltje van een gerenommeerde gereedschapsmid.

Multitools en messen van naam kennen een uitgebreide garantie, van zo'n 25 jaar tot levenslang. Zelfs messen uit grootvaders tijd worden nu nog steeds – gratis – gerepareerd. Over het stukgaan van de kwalitatief hoogwaardige gereedschappen zijn leveranciers erg open. Dolf Keizer, directeur van Adola in Apeldoorn: ,,Een klein procent zien we terug. Die worden gerepareerd of vervangen. Al wordt 99 procent van de schadegevallen veroorzaakt door oneigenlijk gebruik, zoals zijdelingse kracht op de tangbek uitoefenen.'' Met gevoel voor marketing voegt hij toe: ,,Maar waar vind je zo'n garantie, dat als je bij wijze van spreken met een nieuwe auto de garage uitrijdt en een spatbord beschadigt deze gratis wordt gerepareerd.''

Als reactie op de Amerikaanse ontwikkelingen heeft Victorinox een eigen multitool ontwikkeld: de 280 gram wegende SwissTool (115x35x17 mm), ook geheel van roestvrij staal. Het instrument beschikt over 27 vergrendelbare functies: inklapbare tang, linialen, schaartje, zagen en een veelvoud aan schroevendraaiermogelijkheden.

Naast de multitools hebben de Zwitsers de ontwikkeling in gang gezet naar speciale multifunctionele gereedschappen zoals een mes met vorkje en krabber voor het golfspel, een cybertool dat gericht is op de al dan niet professionele computerknutselaar, een bergbeklimmersmes inclusief hoogtemeter en gereedschap voor skaters.

Maar hiermee zijn de ontwikkelingen nog niet ten einde. Want de nieuwe trend naar minitools met macromogelijkheden heeft zich al weer ingezet. Victorinox maakt nu een ietwat dikke creditcard met pen, schroevendraaiers, nagelvijl, een naald, een pincet en een briefopener.

Met een gewicht van 12 gram en de afmetingen van een Lipps-sleutel is de UtiliKey van importeur Technolyt uit Wormerveer een geheel ander maar tegelijk ook een veelzijdig instrument. Het is gemaakt van gehard roestvrijstaal en beschikt over vijf functies: mes, zaag, brilschroevendraaier, flesopener en kruiskopschroevendraaier.

Technisch gezien zijn de minitangetjes van Amerikaanse producenten Sebertech (M4 Sebertool) en Swiss-Tech (Micro Plus) zelfs het neusje van de zalm. Ze beschikken over schroevendraaiers, plat en kruiskop, mesje, draadsnijder en in geval van de Sebertool over een nagelvijl en pincet. Keizer: ,,Testen hebben uitgewezen dat de benen van de Sebertool zelfs een druk van 90 kilo kunnen hebben''.

Beide zijn opvouwbaar tot ongeveer 70x20x3 mm, wegen ongeveer 50 gram en kunnen gemakkelijk aan een sleutelring worden bevestigd. Zodat iedereen altijd en overal nuttig gereedschap bij zich kan hebben.