We zullen herrijzen

De Newyorkse burgemeester richtte een speciale politie-eenheid op tegen hiphop- criminaliteit. Hij zou eens naar Cannibal Ox moeten luisteren.

Nergens grijpen kunst en het echte leven zo in elkaar als bij hiphop. Hiphoppers rappen over schieten, vechten, wraak en moord, en doen ook buiten hun cd's en optredens van zich spreken met schietpartijen en afrekeningen. De afgelopen maand alleen al werd rapper Lil' Cease (neef van Lil' Kim) in New York gearresteerd als verdachte van moord, en moest rap-crew D12 een Amerikaanse tournee afbreken omdat de leden zich na een concert hadden vergrepen aan een rapper van de groep Natas. Die hield daar een gebroken neus, beschadigd gehoor en verbrijzelde oogkas aan over.

Bij een concert van de Wu-Tang Clan onlangs in Los Angeles werd iemand in het publiek doodgeschoten, en de lijst van door geweld omgekomen jonge rappers groeit nog altijd – ook al heeft de zwarte geestelijk leider Louis Farrakhan tijdens een deze zomer gehouden `Rap Summit' de verzamelde rappers opgeroepen hun teksten en gedrag minder gewelddadig te maken. De Amerikaanse politie heeft inmiddels zijn eigen maatregelen genomen. Rap-concerten in bijvoorbeeld New York bieden een aanblik alsof er een pand moet worden ontruimd, compleet met overvalbusjes en gehelmde agenten.

Afgelopen mei lanceerde de New-Yorkse politie (NYPD) iets nieuws: een speciale afdeling ter bestrijding van hiphop-criminaliteit. Deze officeel benoemde `hiphop-detectives' gaan zich bezighouden met rappers die een strafblad hebben, en `risicovolle muzikale bijeenkomsten' zoals feestjes en rap-concerten.

De hiphop-gemeenschap was razend. Advocaten van bekende New-Yorkse rappers als Jay-Z, Shyne en DMX noemden de maatregel van de NYPD `racistisch' en vergeleken de politie met nazi's. De rappers zijn overwegend zwart, zodat een korps dat zich uitsluitend bezighoudt met hiphop vanzelf een anti-Afrikaans-Amerikaans karakter krijgt, betoogden ze. Woordvoerders van de NYPD wisten van de prins geen kwaad en reageerden met: ,,We begrijpen die aantijgingen niet. Niemand heeft gezegd dat we ons speciaal op rappers gaan richten. We richten ons op de muziekindustrie zelf.''

Echter, `de' muziekindustrie bestaat niet; er bestaan alleen afzonderlijke muzikanten die samen die industrie vorm geven. En toevallig is hiphop de meest succesvolle en invloedrijke muziekstroming die Amerika rijk is. `De industrie' is vergeven van de rappers en aspirant-rappers.

Burgemeester Rudy Giuliani, onder wiens bewind de hiphop-politie is opgericht, zal menige gedachte aan de netelige kwestie hebben gewijd. Gewelddadige rap is populair, juist als verlengstuk van het echte leven. Niet alleen bij jongeren uit verarmde wijken, maar ook bij de witte suburban jeugd. Welke blanke tiener uit de achterbank-generatie die opgroeit tussen de tv en de magnetron snakt niet naar een portie realisme? Want dat is de meeste hiphop: docudrama met ritme. Zie daar de Catch-22 waar Amerikaanse ouders en autoriteiten mee zitten: hoe gevaarlijker (gewelddadiger) de rap, des te meer waardering en dus ook navolging.

Oplossing

Misschien zal Giuliani, die straks de geschiedenis ingaat als de burgemeester die New York heeft schoongeveegd, de bakens moeten verzetten. Als hij om te beginnen eens wat meer tijd zou doorbrengen in platenzaken waar underground-rap wordt verkocht. Want daar staat bij de `C' een deel van de oplossing. Cannibal Ox heet het rap-duo, The Cold Vein hun debuut-cd. Cannibal Ox is nieuw en heeft een nieuwe aanpak. Niet alleen debuteren ze met een imposante rap-plaat, ze hebben ook een boodschap – een mild alternatief voor de oog om oog-tand om tand-teksten van hun collega's.

Cannibal Ox mikt niet op revolvers, maar op de geest. Net als de meeste rappers kennen de twee leden, Vordul Megilah en Vast Aire, het leven in de verarmde stadswijken, waar het eten op de bon is, en de schoolboeken geen kaftjes hebben. Ze groeiden op in een deel van Brooklyn dat door de autoriteiten het liefst wordt vergeten. Maar zij werden geen gangstas. In plaats van een geweerkolf hebben Vast en Vordul andere handgrepen gevonden om zich mee uit het moeras omhoog te trekken. Niet alleen de liefde voor muziek, maar ook een zelf bedachte levenswijsheid.

Simpeler is het nog niet verwoord, en doeltreffender ook niet. Op The Cold Vein zegt Cannibal Ox het zo: wij, de verarmde zwarten, zijn duiven, want we zitten aan het eind van de voedselketen. We zijn verdoemd te pikken aan pizzaresten uit de vuilnisbak. Maar als we vastbesloten zijn en al onze aandacht erop richten, zullen we feniksen worden. We zullen herrijzen. We stijgen uit boven de dagelijkse ellende en we worden koningen: Afrikaanse koningen, zoals onze voorouders. `Scream Phoenix' is de simpele mantra die je jezelf moet toefluisteren als je diep in de ellende zit. Zit je in de gevangenis en kan je moeder geen borg betalen? Scream Phoenix! Zie je iemand die het gemaakt heeft, die beter af is dan jij? Scream Phoenix! Wees niet jaloers, ga niet afgunstig zitten zijn, maar roep zachtjes `feniks'.

Het één na laatste nummer van de cd van Cannibal Ox is Pigeon (`I'm just a pigeon'), dat dankzij de begeleiding van droefgeestige blazers klinkt als een requiem. De duif wordt plechtig ten grave gedragen: `You'll get tossed in the flames/ Where some ornithologist will find your skeletal frame'. En uit die vlammen herrijst in het laatste lied de zwarte feniks. `Scream Phoenix' is een toekomstvisioen: ,,We now possess the power of ten suns/ To transcend and elevate into one/ Famine, disease and senseless dying is done/ Pigeon bird got one breath left/ Heart beat no more/ Phoenix bird morph.'' (,,Nu hebben we de kracht als van tien zonnen/ Om op te stijgen en ons in verhevenheid te verenigen/ Honger, ziekte en zinloos sterven liggen achter ons/ De duif heeft nog een ademtocht/ Het hart slaat niet meer/ De feniks krijgt vorm'').

Zelfhulp

The Cold Vein is meer dan een zelfhelp-boek op rijm. Vast Aire en Vordul Megilah vroegen El-P (de beat-creator van de rap-crew Company Flow) voor de muziek, en die is net zo beeldend als de teksten. Zijn bij elkaar gesampelde instrumentaties lijken rechtstreeks afkomstig uit de onderwereld. Vandaar dat ze omfloerst klinken: het komt van ver. Maar soms is de muzikale stemming opgewekt. Met als gevolg dat je als luisteraar het ene moment nog vrolijk over Broadway trippelt, en het volgende moment bij je enkels het riool in wordt gesleurd – om aan een ondergrondse reis door de New-Yorkse boroughs te beginnen. Door gore metropijpen, door stinkende buizen suis je kriskras onder Brooklyn, The Bronx, Harlem heen en weer. Er klinkt geritsel van ratten, geklop en gebonk als van onzichtbare wezens die achter het metaal verstopt zitten. Dan stopt de reis. Snakkend naar adem steek je je hoofd omhoog om een glimp op te vangen van de bovenwereld - die er nauwelijks minder grimmig uitziet. Zwervers warmen zich bij vuurtjes in olievaten, een klein meisje sterft aan een schotwond. ,,Little. Black. Girl. Got. Shot'' spuwt Vordul.

En reken maar dat de Amerikaanse hiphop-gemeenschap hier notitie van neemt. Het enkele maanden geleden nog volslagen onbekende Cannibal Ox is inmiddels uitgegroeid tot een cultus. Binnen twee weken was het aantal vermeldingen op internet gestegen van vijf naar 1100, en The Cold Vein is zo gewild dat platenmaatschappij Def Jux te kort kwam. Ook in Nederland was de muziek nagenoeg onvindbaar. Onder een handvol hiphop-liefhebbers circuleerde één vinyl-lp, die was opgeduikeld in Nijmegen. Pas sinds vorige week is de cd bij import-zaken te koop.

Nu maar hopen dat de New-Yorkse bewindslieden er kennis van nemen, dat iedere bestuurder The Cold Vein binnenkort als verplichte kost mee naar huis krijgt. Dan kunnen ze ontdekken wat zich afspeelt in de wijken waar de metro niet eens komt en wat opsteken van Vasts en Vorduls ideeën over de verlichting van de massa. Door geweld niet te pareren met geweld, maar met spirituele houvast.

Alerte programmeurs in Nederland hebben er in ieder geval voor gezorgd dat Cannibal Ox begin oktober in ons land te zien is. In het meestal vreedzame Haarlem en in Amsterdam (waar het duo optreedt) zal hun stichtende boodschap misschien niet dezelfde weerklank vinden als in New York. Hier zullen Vast en Vordul vooral indruk maken met hun hamerende voordracht en humor. Behalve over de feniks, rappen ze over bijbelse motieven als Jezus aan het kruis, en Mozes bij de zee. Dan blijken Vast Aire en Vordul Megilah, net als de meeste rappers, niet vies van de nodige zelfverheerlijking, maar die werd zelden zo inventief verwoord als door Vast Aire, in het nummer `Real Earth': ,,I'll boil an emcee to the teeth with no trace/ I'm like Moses with a staff that parts the Red Sea/ But it's a new day, so I use the mic to part emcees.'' Oftewel: ,,Ik verzeng de andere emcees [MC, master of ceremony, de belangrijkste rapper uit de groep] totdat er niets van over is/ Ik ben net als Mozes die de Rode Zee liet splijten met een staf/ Maar dit is nu, dus ik gebruik de microfoon om de andere emcees te laten wijken.''

Cannibal Ox treedt op: 2/10 Melkweg, Amsterdam; 4/10 Patronaat, Haarlem