`Tolerantie moet politiek relevant blijven.'

Minister Roger van Boxtel is op de VN-conferentie over racisme. ,,Ik kan geen causale lijn trekken van de slavenhandel naar het leed in Afrika.''

In de aanloop naar de conferentie in Durban, over racisme en discriminatie – de derde VN-Wereldconferentie sinds 1978 – was er volop heibel over de conceptverklaring. Arabische landen wilden laten vastleggen dat zionisme gelijk staat aan racisme. Voor Amerika's minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell was dat reden genoeg zijn bezoek aan Durban te annuleren. Het tweede grote geschilpunt betreft eventuele herstelbetalingen aan nazaten van slaven. Afrikaanse landen willen daarover kunnen praten, de Europese Unie en de VS willen zelfs dat op voorhand uitsluiten.

Een conferentie die met dergelijke conflicten begint, die kan toch niets opleveren?

,,Beide geschilpunten horen niet thuis op deze conferentie, ik hoop van harte dat het zal lukken om ze zoveel mogelijk te mijden. Het zijn kwesties tussen landengroepen, als we daarover gaan debatteren, houdt het op. Met het gelijkstellen van zionisme aan racisme is al afgerekend op de vorige conferentie, daar hoeven we het helemaal niet meer over te hebben. Wat de herstelbetalingen betreft, daar hebben we met de EU-landen al over besloten dat daar geen sprake van zal zijn. Die beslissing is door ons kabinet in de ministerraad bevestigd.''

Wat is het beste dat deze conferentie kan bereiken?

,,Dat alle deelnemers zich verenigen in de uitspraak dat racisme mondiaal moet worden bestreden, dat de menselijke waardigheid weer hoog op de agenda komt te staan.''

Met zo'n algemene uitspraak kan niemand moeite hebben.

,,Toch wel. Zelfs in Nederland, waar we vreselijk multicultureel zijn, is het een voortdurend gevecht. Je moet racisme blijven bestrijden met actief beleid. Begrippen als gelijkheid en tolerantie mogen niet eroderen, ze moeten politiek relevant blijven.''

Is het risico niet groot dat het resultaat van zo'n conferentie slechts bestaat uit mooie woorden en vrijblijvende voornemens?

,,Voordat ik in de politiek zat, keek ik ook zo naar conferenties. Maar ik heb gemerkt dat ze ongelooflijk belangrijk zijn, het zijn de samenbindende momenten van de wereldgemeenschap. Als het goed is, krijgen we een document waar mensen de komende jaren mee kunnen werken.''

Doet Nederland het goed, als het gaat om racismebestrijding?

,,Er zijn genoeg zaken waar ik trots op ben. We hebben een netwerk van lokale antidiscriminatiebureaus, we nemen initiatieven tegen racisme op internet, er is een strafverzwaring voor racistische uitingen in de maak. Daar zal ik melding van maken in mijn toespraak, en ik zal verwijzen naar artikel 1 van onze Grondwet.''

Een paar dagen na terugkeer uit Durban vertrekt Van Boxtel naar Suriname, waar hij zich zal verdiepen in het Nederlandse slavernijverleden, onder andere door plantages te bezoeken.

Wat wéét u van het Nederlandse slavernijverleden?

,,Ik ben nog nooit in Suriname geweest, ik wil zelf kennis nemen van dat verleden. Natuurlijk heb ik er recentelijk veel over gelezen, maar ik heb ook mijn geschiedenisboek uit m'n hbs-B tijd, van Van der Hoeven, eens uit de kast gepakt. Niet meer dan vijf regels werden er aan slavernij gewijd.''

In de discussie over het Nederlandse slavernijverleden speelt het heden een steeds grotere rol, veel nazaten zeggen nog steeds last te hebben van de slavernijperiode. Vindt u die claim terecht?

,,Ik praat heel veel met Surinamers en Antillianen in Nederland, en merk dat hun houding varieert van `ik voel me prima, ik wil niet meer met dat verleden worden geconfronteerd' tot `ik merk het nog dagelijks, bij de slavernij ligt de bron van de discriminatie'. Maar ik vind het moeilijk om in die zieleroerselen te treden. Als witte man, zoon van een Maastrichtse moeder en een Tilburgse vader, sta ik daar te ver van af.''

Bestaat er volgens u een causaal verband tussen de slavernij en de huidige situatie in Afrika, zoals sommigen stellen?

,,Daar plaats ik mijn vraagtekens bij. Ik ben geen Afrika-deskundige, maar ik kan geen causale lijn trekken van de slavenhandel naar het leed in Afrika vandaag.''

Nederland wil niet betalen, maar kiest voor een nationaal monument. Bent u niet bang dat Surinamers en Antillianen die inspanning te gering zullen vinden?

,,Dat is een onderschatting van de hoog-symbolische waarde van het monument. Dat we niet willen praten over herstelbetalingen doet niets af aan de constatering dat de slavernij verwerpelijk was. Met het monument erkennen we dat, en ik vind dat we dat als regering bij de onthulling volgend jaar ook moeten uitspreken.''