John Banville over een acteur die zijn rol niet weet

De grootste nachtmerrie voor een acteur is waarschijnlijk dat hij tijdens een voorstelling zijn tekst kwijt raakt. Dit overkomt Alexander Cleaves, de hoofdpersoon in de twaalfde roman van John Banville, Eclipse. Erger nog, wanneer hij van het podium afstapt, weet hij ook niet meer welke rol hij in het dagelijkse leven moet spelen. De man – die acteur werd omdat hij `alles wilde zijn, behalve zichzelf' – wil met pensioen van het leven. Hij laat vrouw en kind achter en trekt zich terug in zijn ouderlijk huis om zo, zonder dat er toeschouwers zijn behalve hijzelf en de lezer, zichzelf te vinden. Door spoken uit het verleden en de toekomst geteisterd, ontdekt hij dat het onmogelijk is jezelf en je omgeving werkelijk te leren kennen.

Met de onzekerheid rondom de eigen identiteit begeeft Banville zich op thematisch vertrouwd terrein. In zijn vorige roman The Untouchable koos hij voor de dubbele identiteit van Anthony Blunt die behalve spion ook eerzaam burger van de Engelse maatschappij was. In Eclipse is deze tweestrijd niet politiek maar persoonlijk. Cleaves' poging tot totale afzondering – hij laat zijn baard staan en snijdt de banden met de buitenwereld af door de stekker van de telefoon eruit te trekken – mislukt jammerlijk. Behalve door spoken uit het verleden en de toekomst, wordt hij bezocht door een jong meisje dat voor het huishouden zorgt. Bovendien komt zijn vrouw onverwacht langs voor de vertrouwde ruzies en worden de zorgen rondom hun dochter steeds groter. Die vinden hun climax in een prachtig slotdeel, waarin de verwerking van de zelfmoord van zijn dochter beschreven wordt.

Deze zelfmoord is het bewijs dat Cleaves de zaken niet in de hand heeft. Zijn poging om van acteur een regisseur te worden (de lezer krijgt meerdere regieaanwijzingen voorgeschoteld) is mislukt. De teksten die hem op het toneel houvast gaven, zijn namelijk niet geschikt in de praktijk. Door de gebeurtenissen van buitenaf ingehaald, wordt het onmogelijk de wereld als schouwtoneel te zien.

John Banville: Eclipse. Picador, 214 blz. ƒ27,90

buitenlandse literatuur