Controle? Snel stempelen!

Nu de scholen weer zijn begonnen, wordt in de Amsterdamse metro extra gecontroleerd op zwartrijden. Scholieren halen hun schouders op. ,,Je stapt gewoon een halte later uit.''

Halte Heemstedestraat in Amsterdam-West. Ruud Hendriks (21) wacht op lijn 50 richting Sloterdijk. Hij eet een broodje kaas. ,,Ja, ik heb gestempeld, want ze stonden te controleren'', zegt hij met zijn mond vol. Normaal reist hij altijd zwart. ,,Ze controleren nauwelijks.''

Eén op de vier mensen in de Amsterdamse metro rijdt zwart. Dat is veel, vindt het Gemeente Vervoerbedrijf (GVB), dat daarom afgelopen maandag een `offensief' tegen het zwartrijden begon. Ook de overlast van junks en agressie op de metro wordt aangepakt. Honderddertig medewerkers van het GVB, de Amsterdamse politie en de dienst stadstoezicht controleren gedurende twee weken op elf metrostations de in- en uitgangen. De scholen in Amsterdam zijn deze week begonnen en het GVB wil met deze actie laten zien dat ,,iedereen welkom is op de metro, maar dat er wel regels zijn, bijvoorbeeld dat je betaalt voor het openbaar vervoer'', zegt een woordvoerder. Vooral langs de ringlijn in Amsterdam-West wordt extra gecontroleerd, omdat veel scholieren met deze metro reizen. Die geven volgens het GVB overlast, omdat ze luidruchtig zijn, met hun schoenen op de bank zitten en de deuren openhouden zodat het dienstrooster in de war wordt geschopt. Ook het metrostation Wibautstraat, waar veel junks rondhangen, wordt extra gecontroleerd.

Op station Zuid WTC staan Richard Frenken (16) en Daan van de Pol (15). Ze zitten in de vijfde klas van het Vossius Gymnasium. Vandaag hebben ze hun rooster opgehaald. ,,Ik heb nog nooit een strippenkaart gekocht'', zegt Richard, die een spiegelzonnebril en een zilverkleurige ketting om zijn hals draagt. Hij neemt een trekje van zijn sigaret. Daan loopt weg. ,,Wat? Zijn er controles? Ik ga even strippen'', roept hij. Richard is één keer ,,gepakt'' en toen moest hij een boete betalen van 64 gulden. ,,Het is goedkoper om af en toe een boete te betalen'', vindt hij. Zijn moeder rijdt ook zwart. Daan krijgt een strippenkaart van zijn ouders. Beiden denken dat de tijdelijke controleactie weinig zal uithalen. ,,Je ontwijkt de controleurs twee weken. Dat is heel makkelijk; je stapt gewoon een halte later uit'', zegt Daan.

Huib Jansen werkt al ruim tien jaar bij het GVB en hij heeft om één uur 's middags veertien boetes uitgeschreven. Met ongeveer twintig controleurs, medewerkers van stadstoezicht en politieagenten staat hij op het metrostation Jan van Galenstraat. Jansen maakt deel uit van een zogenoemd hopteam. Met tien of soms twintig mensen reist dit team van perron naar perron. Zij moeten overlast aanpakken en zwartrijders beboeten. ,,We zijn blij dat de politie meereist'', zegt Jansen. ,,Zij stralen gezag uit.'' Medewerkers van de dienst stadstoezicht hebben geen controlebevoegdheid. ,,Wij worden soms compleet genegeerd of zeer agressief benaderd door overlastveroorzakende of niet betalende reizigers'', zegt Nasir Kahn, medewerker van stadstoezicht.

Gemiddeld tweehonderd boetes, dat is de oogst van een hopteam op een doordeweekse dag op het metrostation Lelylaan, een middelgroot station in Amsterdam-West, zegt een woordvoerder van het GVB. In totaal rijdt 11 procent van de Amsterdamse bevolking zwart. Daardoor loopt het GVB jaarlijks 11 miljoen gulden aan inkomsten mis. ,,Zorgelijk'', zegt de woordvoerder van het GVB. ,,Mensen vinden het blijkbaar niet meer vanzelfsprekend om te betalen voor het openbaar vervoer.''

Het is onmogelijk om alle metrostations permanent te controleren, daar heeft het GVB te weinig personeel en geld voor. De mobiele hopteams blijven wel actief na deze twee weken. Het GVB onderzoekt de mogelijkheden voor een nieuw systeem waarbij de perrons alleen toegankelijk zijn met een geldig vervoersbewijs, net als in andere grote Europese steden.

GVB-medewerker Frank Verschaik controleert de ingang van station Lelylaan. ,,Zwartrijders zijn er in alle soorten en maten'', zegt hij. Niet alleen jongeren maar ook mensen met een goede baan ,,die het heus wel kunnen betalen''. Als ze worden beboet zijn ze verontwaardigd, vertelt Verschaik. ,,Dan zeggen ze: Waarom zou ik betalen? Anderen betalen ook niet.''

Er ontstaat commotie bij de metro, die op het punt van vertrekken staat. Een jongen van een jaar of veertien houdt de metrodeur open voor zijn vriendje. Die moet nog even zijn strippenkaart laten zien. Zeven controleurs stuiven op de openstaande deur af en vermanen de verbaasde jongen. Het vriendje glipt snel naar binnen en de metro vertrekt.