Britse vrouw eist het recht op euthanasie

In de rechtszaal eist een ongeneeslijk zieke Britse vrouw vandaag het recht op euthanasie. De Britse wet verbiedt hulp bij zelfdoding, ook al is een grote meerderheid van de bevolking ervoor.

Aan uitgesproken meningen over euthanasie en hulp bij zelfdoding in Groot-Brittannië geen gebrek. ,,Terminale patiënten worden vaak ten onrechte bang gemaakt met het schrikbeeld van een vreselijke dood. Hulp bij zelfdoding druist in tegen de natuurlijke plicht om te zorgen voor de zieken'', zeggen tegenstanders als de arts Michael Howitt Wilson, vice-voorzitter van ALERT (Against Legalised Euthanasia – Research and Teaching). Nee, zeggen voorstanders als het liberale parlementslid en arts Jenny Tonge: ,,Euthanasie is een recht, als het maar zorgvuldig gebeurt. Mensen moeten de vrijheid krijgen zèlf een keuze te maken bij vraagstukken als euthanasie en abortus.'' De meeste Britten zijn het met haar eens: een opinieonderzoek toonde eind 1997 aan dat meer dan 80 procent van de Britten voorstander was van euthanasie. Toch is dit bij wet nog altijd verboden.

De zaak van Diane Pretty (42) heeft de discussie rond euthanasie in Groot-Brittannië nieuw leven ingeblazen. Diane Pretty lijdt aan een ongeneeslijke spierziekte, waardoor ze haar armen en handen niet meer kan gebruiken. Ook haar spraakvermogen is zeer beperkt. En haar toestand zal alleen maar verslechteren. De vrouw heeft aangegeven haar dood te willen bespoedigen, maar dat gaat niet zonder assistentie. Haar man Brian wil haar wel helpen, door haar bepaalde middelen toe te dienen. Hij riskeert daarmee echter een gevangenisstraf van maximaal veertien jaar voor hulp bij zelfdoding, op grond van de Suicide Act uit 1961.

In Nederland staat op actieve euthanasie een maximum gevangenisstraf van twaalf jaar, en op hulp bij zelfdoding drie jaar. Maar door nieuwe wetgeving worden artsen vanaf 1 oktober niet meer vervolgd als ze euthanasie toepassen of helpen bij zelfdoding. Ze moeten wel voldoen aan zorgvuldigheidscriteria, en elk geval wordt beoordeeld door een toetsingscommissie.

In Groot-Brittannië is men nog lang niet zo ver. Diane Pretty wendt zich nu tot de rechter om haar man te vrijwaren van strafvervolging. Ze wordt daarin gesteund door de organisatie voor de rechten van de mens Liberty en door de Voluntary Euthanasia Society, de Britse vereniging voor vrijwillige euthanasie. De advocaat van Pretty wil voor de rechter pleiten op grond van de Human Rights Act, die het Britse parlement vorig jaar aannam. Daarin staat dat niemand onmenselijk of vernederend mag worden behandeld (art. 3), en dat iedereen het recht heeft over zijn eigen leven te beschikken (art. 8).

Dat euthanasie in Groot-Brittannië bij wet verboden is, wil niet zeggen dat het niet gebeurt. In de praktijk dienen artsen doodzieke patiënten vaak hoge doses pijnstillers toe, naar eigen zeggen om de pijn te verlichten. Maar de medicatie brengt ook de dood dichterbij. Bij een onderzoek in 1995 onder 300 artsen bleek bijna de helft wel eens een verzoek om hulp bij zelfdoding te hebben gekregen. Een derde had het verzoek ingewilligd. Ook Jenny Tonge zegt dit meermalen te hebben gedaan, onder anderen bij haar moeder, nadat die was getroffen door een zware hartaanval.

Het is niet de eerste keer dat iemand in Groot-Brittannië probeert via de rechter euthanasie af te dwingen. Annie Lindsell, een 47-jarige actrice die aan dezelfde spierziekte leed als Pretty, stapte eind 1997 naar de rechter om gedaan te krijgen dat haar arts niet zou worden vervolgd als hij haar een dodelijke injectie gaf. De zaak was voor toenmalig parlementariër Joe Ashton (Labour) aanleiding om zijn Doctor Assisted Dying-Bill in te dienen. Het wetsvoorstel werd in december van dat jaar kansloos afgeschoten, met 89 stemmen voor en 234 tegen. Annie Lindsell was twee weken daarvoor op natuurlijke wijze overleden.

Volgens commentaren in de Britse pers moet het euthanasiedebat niet worden gevoerd in de rechtszaal, maar in het parlement. Maar volgens Ashton staan veel leden van het Lagerhuis onder druk van de `pro life-lobby': ,,Bij dit soort kwesties draait het altijd om religie. De katholieken, die de oppositie organiseren, hebben vastgeroeste principes.'' De katholieke Michael Howitt Wilson bestrijdt dit: ,,Je hoeft geen katholiek te zijn om het doden van iemand te veroordelen.'' Hij vreest dat een juridische overwinning van Pretty een gevaarlijk precedent schept. ,,Ongeneeslijk zieken kunnen onder druk worden gezet om hun leven te beëindigen, door hun familie of door de maatschappij, omdat het veel geld kost hen in leven te houden.''

Dat er nog geen wettelijke regeling is, komt ook doordat euthanasie een zogeheten `issue of consciousness' is, parlementariërs zijn niet gebonden aan een partijlijn. Voor- en tegenstanders van euthanasie zijn in alle partijen te vinden en voor de (Labour-)regering heeft het onderwerp daarom geen prioriteit. ,,De leidende figuren binnen onze regering zeggen allemaal dat ze `religieus' zijn'', zegt Jenny Tonge. Volgens haar schrikken politici terug voor ferme uitspraken ,,uit vrees voor hun carrière''.

Het ziet er dan ook niet naar uit dat er op korte termijn een Britse euthanasiewet komt. Ook de rechtszaak van Pretty zal hier geen verandering in brengen, volgens de meeste betrokkenen heeft haar zaak geen enkele kans. Joe Ashton: ,,Het gaat nog jaren duren voor hier een euthanasiewet is. Maar zij komt er! Zoals er eerder wetten zijn gekomen over controversiële onderwerpen als echtscheiding, homoseksualiteit en de doodstraf.'' Het huidige systeem is net de postcodeloterij, vindt Ashton. ,,Als je dood wilt, en je woont toevallig in een gebied met een arts die vóór euthanasie is, heb je geluk.''