Wim Kok bedolven onder een stroom loftuitingen

In binnen- en buitenland is gisteren de loftrompet gestoken over premier Kok na zijn aankondiging dat hij zal opstappen. Kritiek was er ook.

Van zijn eigen vertrouwde FNV tot en met de Amerikaanse oud-president Bill Clinton en van de werkgeversorganisatie VNO/NCW tot en met de voorzitter van de Europese Commissie, Romano Prodi, viel gisteren lof te beluisteren voor Wim Kok. Zowel voor zijn besluit om op te stappen als voor zijn prestaties van de laatste jaren.

Naast lof voor Kok uitte zijn voornaamste coalitiepartner van de afgelopen zeven jaar, de VVD, echter haar bezorgdheid over de gedoodverfde opvolger van Kok, Ad Melkert. ,,Onder Kok was de PvdA een partij die inzag dat we zorgvuldig met de financiën moesten zijn. Het is onzeker hoe Melkert daar inhoud aan geeft'', aldus VVD-leider Dijkstal, die zei op zijn ,,qui-vive'' te zijn.

De andere partner in de coalitie, D66, toonde zich minder bezorgd over Melkert. Fractievoorzitter De Graaf noemde Kok ,,een standbeeld van integriteit en soliditeit'' en zei hem te zullen missen. Hij prees vooral zijn vaardigheid om lastige problemen op te lossen. ,,Daar is hij briljant in. Hij weet precies af te wachten op het juiste moment.''

De geestelijke vader van het eerste paarse kabinet, de vroegere D66-leider Van Mierlo, memoreerde hoe aarzelend Kok aan het paarse avontuur was begonnen maar hoe hij gaandeweg de smaak te pakken had gekregen. Hij wees erop hoe belangrijk de pragmatische houding van Kok in dit verband was. Onder een ideologisch meer bevlogen iemand als Koks voorganger Den Uyl zou zo'n kabinet snel zijn gestrand, aldus Van Mierlo.

Kritische geluiden vielen er vooral bij de oppositiepartijen in de Tweede Kamer te beluisteren. CDA-fractievoorzitter De Hoop Scheffer zei Kok een goede premier te hebben gevonden maar voegde hier in één adem aan toe dat Kok veel belangrijke problemen niet heeft weten op te lossen. Hij wees op de wachtlijsten in de gezondheidszorg, de gebrekkige veiligheid op straat, de files op de wegen en de hoge aantallen WAO'ers. De Hoop Scheffer: ,,Ik denk dat Kok zelf ook gehoopt had meer te kunnen bereiken.''

De premier had echter volgens de CDA-voorman de gave de zaken zo te plooien dat fouten hem nooit werden aangerekend. De Hoop Scheffer schat dat het vertrek van Kok zo'n tien zetels in de Kamer kan schelen. Het CDA hoopt daarvan volgend voorjaar in elk geval een deel in de wacht te slepen.

Klein rechts toonde zich evenmin rouwig om het vertrek van Kok. ,,Bij zijn aantreden zei Kok premier te willen zijn voor alle Nederlanders. Maar die pretentie maakte hij voor ons christenen niet waar'', sprak SGP-leider Van der Vlies. Hij doelde hierbij op de euthanasiewetgeving en het homohuwelijk, die onder Koks leiding tot groot verdriet van de SGP tot stand kwamen.

Rosenmöller (GroenLinks) noemde het verstandig op te stappen. Hij prees Koks integriteit en diens ,,Hollandse zûnigheid'' maar hekelde zijn ,,blinde vlek voor het milieu.'' De SP verwelkomde zijn vertrek. Marijnissen noemde Koks erfenis ,,belabberd'' wegens de toegenomen verschillen tussen arm en rijk. In ,,Koksmaat'' Melkert heeft Marijnissen evenmin enig vertrouwen.

De voormalige president Clinton liet weten Kok ,,een buitengewone regeringsleider'' te vinden. Niet hijzelf maar Kok was de eerste grote leider van de zogenoemde `Derde Weg' tussen vrije markt en ouderwets socialisme. Hij prees Kok voor de wijze waarop hij het evenwicht in Nederland had weten te bewaren tussen werk en familieleven. Vanuit Brussel zei de voorzitter van de Europese Commissie, Romano Prodi, ,,veel bewondering en respect'' te koesteren voor Kok, die overigens wel eens wordt genoemd als opvolger van de Italiaan. Oud VVD-voorman Bolkestein, tegenwoordig eurocommissaris, toonde begrip voor Koks besluit. ,,Hij verlaat het feest op het hoogtepunt.''

FNV-voorzitter De Waal had ook warme woorden voor zijn verre voorganger Kok, die beter dan wie ook begreep wat de vakbeweging bewoog. Hij beval Kok aan zijn vizier nu op Europa te richten.

Uitbundige lof kreeg Kok ook van de werkgeversorganisatie VNO/NCW. Voorzitter Schraven prees hem voor de wijze waarop hij de overheidsfinanciën op orde had gebracht. Hij wist de PvdA te ontdoen van ,,het verlammende ideologische juk uit de jaren '70''.