`Theater mag weer leuk zijn'

De Rotterdamse Schouwburg houdt vanaf morgen een theatermeerdaagse die zich kan meten met de grote festivals in Europa. Directeur Jan Zoet: ,,Als je niks uit het buitenland ziet word je arrogant en bekrompen.''

Veel buitenlands theater is er in Nederland niet te zien. Ja, Belgen strijken weleens neer in De Brakke Grond, het Tropenmuseum haalt weleens niet-westers spektakel binnen en het Holland Festival programmeert elk jaar braaf een paar overjarige producties van over de grens, maar verder?

Verder is er de Rotterdamse Schouwburg. Met een festival dat geen festival wil zijn en met een naam waarin het sleutelwoord tussen haakjes staat: De (Internationale) Keuze biedt theater uit Zwitserland, de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Turkije en ook de Benelux. Gelauwerde regisseurs als Lucas Vandervost uit Antwerpen of Christoph Marthaler uit Zürich staan niet prominenter in het programmaboekje dan Mustafa Avkyran uit Istanbul en andere hier nog onbekende makers. Wat ze gemeen hebben is dat ze gekozen zijn door Jan Zoet.

,,Niet alleen door mij'', corrigeert Jan Zoet, ,,ook door Annemie Vanackere, die is hier programmeur en producente, en door een heel stel medewerkers.'' Maar Jan Zoet drukt op het festival dat morgen begint toch een zwaar stempel. Omdat hij als directeur van de Rotterdamse Schouwburg altijd al een zwaar stempel op de inhoud van zijn kunsttempel drukt. En dat doet hij omdat hij een mening heeft.

Zo vindt hij ,,dat Marthaler vitalere, sprankelendere en energiekere voorstellingen maakt dan andere Duitstalige regisseurs, die te veel leunen op tekst en traditie.'' Marthaler, de kersverse leider van het Schauspielhaus Zürich, stoft in Rotterdam een kluchtige Shakespeare af. Twelfth Night, Or What You Will uit 1602 herdoopte hij tot Was Ihr Wollt en hij zette de personages op een onstuimig schip. ,,Veel gein daar op dat schip'', zegt Zoet, ,,maar uiteindelijk kun je niets anders roepen dan: gooi de reddingsboeien uit! Want anders gaan we met z'n allen ten onder, en dat is ook Marthalers kijk op de wereld: we amuseren ons kostelijk en maken alles kapot.''

Moet theater geëngageerd zijn? ,,Nee, tenzij je engagement omschrijft als gedrevenheid. Of het motief pure schoonheid is of opwinding of een prangende vraag, dat doet er minder toe; hoofdzaak is de drive.'' Maar, stelt Zoet gerust, ,,een kunstenaar moet ook aan het publiek denken, hij moet onderhoudend zijn. Wat dat betreft is er in de avant-garde een kentering gekomen. Een aantal jaren geleden mocht theater niet leuk zijn. Ook niet ontroerend. Nu is er meer ruimte voor het gevoel.''

Dat Jan Zoet het steeds over avant-garde heeft, maakt toch een beetje argwanend. Net als de mededeling in het persbericht dat de geselecteerde makers `zich niet in een traditie laten dwingen'.Wat is er mis met traditie? ,,Niets. Shakespeare is traditie. Maar Marthaler met zijn scheepsmetafoor en zijn absurdisme speelt met de traditie. Ook die Turkse groep speelt met de traditie. De voorstelling van het Theater van de Vijfde Straat is gebaseerd op een oud Turks volksverhaal over een man en de engel des doods, maar schrijver Murathan Mungan heeft het verhaal opnieuw verteld met een radicale draai aan het einde. En de Belg Jan Fabre blijft in de traditie van het moderne. Al twintig jaar zet hij zich af tegen het burgerdom, maar nu krachtiger dan ooit. As long as the world needs a warrior's soul is één grote aanklacht tegen een ingeslapen samenleving en die gaat hij met smurrie te lijf.''

Waarom zoveel Belgen in De Keuze en zo weinig Nederlanders? Is het Nederlandse theater zo saai? ,,Integendeel. Maar heel veel van wat in Nederland interessant is hebben wij al laten zien. Ik vind: de belangstelling voor het Nederlandse theater mag niet ten koste van de aandacht voor theater uit het buitenland gaan. Er was een tijd waarin internationaal theater veel bekeken werd; als het in Nederland was zaten de zalen vol. De laatste jaren lijkt het Nederlandse publiek te denken: Al dat buitenlandse theater kan mij gestolen worden, want wij in Nederland doen het veel beter! Maar als je niks uit het buitenland ziet, dan kun je ook niet controleren of het bij ons echt zoveel beter is. Dan word je arrogant en bekrompen.''

Zoet vindt niet dat hij het Holland Festival in de wielen rijdt. ,,Een monopolie op internationaal theater zou toch van de gekke zijn?'' Het Holland Festival kampt volgens zijn baas Ivo van Hove met een te krap budget, een budget van 4,2 miljoen gulden. De (Internationale) Keuze lijkt beter in de slappe was te zitten. ,,Meer dan één miljoen hebben wij niet hoor'', verzekert Jan Zoet. ,,Om precies te zijn: éénmiljoenvierendertigduizend en nog wat. Maar het is gelukt om daarmee de begroting rond te krijgen. Dankzij de steun van een aantal partners, zoals Rotterdam 2001 – Culturele Hoofdstad van Europa, het Sponsorfonds van de Rotterdamse Schouwburg en het Rotterdamse Goethe Instituut. Rotterdam heeft ervoor gezorgd dat wij iets kunnen ondernemen, maar of we kunnen doorgaan is nog de vraag. We willen het gaan proberen. Omdat internationaal theater op Nederlandse podia nou eenmaal móet!''

De (Internationale) Keuze is t/m 26 sept. te zien. Vanuit Amsterdam rijden er speciale theaterbussen naar de Rotterdamse Schouwburg. Inl. 010-4118110 of www.deinternationalekeuze.nl.