Selectie Musea

Jongens van Jan de Witt, over jongens (en meisjes natuurlijk) voor geen kleintje vervaard en bereid de handen uit de mouwen te steken, heet de foto-expositie die Jan Blokker, columnist en oud-hoofdredacteur van de Volkskrant, heeft samengesteld in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Het is een caleidoscopisch portret van Nederland geworden met ruim 330 foto's van eind 19de eeuw tot vorig jaar gemaakt door 175 fotografen. Gerubriceerd aan de hand van zes thema's sporters, kopstukken, autoriteiten, arbeiders, pioniers, sterren worden de opnamen in wisselende formaten gepresenteerd op een metershoge houten omgang rond het hoogkoor: een soort kaartenhuis van foto's. Een stewardess van de KLM met een bruin kindje op haar arm zit er tussen, evenals biddende nonnen en ouderlingen in een kerk. Er zijn foto's van schoolklassen en hippies in de vroege jaren zeventig, van wachtende asielzoekers, een flatgevel vol schotelantennes, de halfnaakte Phil Bloom en de gebroken Marinus van der Lubbe.

Jongens van Jan de Witt. Jan Blokkers keuze uit de Fotocollectie Nederland. T/m 21 okt in De Nieuwe Kerk, Dam, Amsterdam. Dag 10-18u (do tot 22u).

Jan Mankes

De fijnzinnige, jong gestorven schilder Jan Mankes (1889-1920) hield van roofvogels en kraaien, een oude geit, paarden, de gebleekte schedels van vogels en dieren. In het Historisch Museum Arnhem is een fraaie, verstilde expositie van het werk van Mankes te zien. Het is onvoorstelbaar dat Mankes op zeer jonge leeftijd al zijn vaste stijl en thematiek had gevonden. Zijn uitgangspunt bij het schilderen was dat de onderwerpen `toch in den schilder (zitten) en nooit daarbuiten.' Zijn schilderijen van flora en fauna moeten we dan ook bezien als de uitdrukking van zijn innerlijke bewogenheid en dat betekent bij hem: zijn vroegtijdige confrontatie en dus bemoeienis met de dood. Je zou Mankes de J.H. Leopold onder de schilders kunnen noemen. Bij hem treft diezelfde verstilling en bezonkenheid, die eenzelvige afgekeerdheid van de wereld.

Jan Mankes 1889-1920 t/m 9 sept in het Historisch Museum Arnhem. Bovenbeekstraat 21, Arnhem. Di-vr 10-17u; za-zo 11-17u.

Italianisanten

De opvallendste Nederlandse Italianisanten zijn de kunstenaars die nooit een voet op Italiaanse bodem hebben gezet. Anders dan veel 17de-eeuwse vakbroeders die zuidwaarts reisden, soms jarenlang in Italië bleven en er inspiratie putten uit het landschap, antieke overblijfselen en de mediterrane atmosfeer, bleven zij in Nederland en maakten daar hun Italiaanse landschappen, ruïnegezichten en volkstaferelen. Van zowel de reislustigen als de thuisblijvers zijn werken te zien in een sprankelende tentoonstelling in het Amsterdamse Rijksprentenkabinet. De expositie geeft voor het eerst een uitvoerig overzicht van tekeningen van Nederlandse Italianisanten zoals Paul Bril, Gerard ter Borgh. Cornelis Poelenburgh, Jan Pynas, Bartholomeüs Breenbergh en Claes Pietersz. Berchem.

Tekenen van warmte; Nederlandse tekenaars in Italië tot en met 30 sept in het Prentenkabinet van het Rijksmuseum, Stadhouderskade 42, Amsterdam. Dag 10-17u

Caravaggio

In een expositie die de schilderkunst van de Gouden Eeuw in Utrecht beoogt te illustreren met werk van Caravaggisten en Italianisanten, zijn beperkingen en tegenstrijdigheden bijna onvermijdelijk. Niet alle Nederlandse Caravaggisten en Italianisanten kwamen immers uit Utrecht, en andersom hebben in het 17de-eeuwse Utrecht lang niet alle schilders zich zo sterk als zij als door Italiaanse voorbeelden laten beïnvloeden. In de eerste paar zalen hangen werken van kunstenaars die onder de indruk waren geraakt van de overrompelende manier waarop de Italiaanse schilder Caravaggio de classicistische idealen en het overdreven elegante maniërisme van de zestiende-eeuwse kunst overboord zette. Schilders als Gerard van Honthorst, Hendrick Ter Brugghen en Jan van Bijlert verbleven aan het begin van de 17de eeuw in Rome en leerden er de eigentijdse schilderkunst kennen. In een aparte expositie over de 17de-eeuwse Nederlandse landschapschilders die Italië bezochten en zich er lieten inspireren door het mediterrane licht en de sfeer van heuvelige Italiaanse landschappen met antieke overblijfselen zijn Utrechtenaren als Cornelis van Poelenburgh en Andries en Jan Both te zien.

Utrechts Gouden Eeuw; Caravaggisten en Italianisanten uit Nederlands bezit t/m 23 sept in het Centraal Museum, Nicolaaskerkhof 10, Utrecht. Di-zo 11-17u.

Deense Gouden Eeuw

Hoewel in de eerste helft van de 19de eeuw ook elders in Europa belangstelling bestond voor de schilderkunst van de Hollandse Gouden Eeuw, gold dat voor Denemarken in het bijzonder. Denen verzamelden werk van schilders als Jacob van Ruysdael, Jan van Goyen en Gerard Dou en er verschenen prenten naar werken van Hollandse kunstenaars. Deense schilders kenden die verzamelingen en reproducties, zagen Nederlandse schilderijen tijdens buitenlandse reizen en lieten zich erdoor inspireren. Iets van die beïnvloeding is te zien in een mooie expositie in het Rijksmuseum, waar Deense en Hollandse schilderijen ter vergelijking naast elkaar hangen.

Twee Gouden Eeuwen; schilderkunst uit Nederland en Denemarken t/m 16 sept in het Rijksmuseum, Stadhouderskade 42, Amsterdam, Ingang Zuid. Dag 10-17u

De Dood

Schrijvers en vooral dichters zijn vanouds de hofleveranciers van de dood, van het voorbije. Boutens dichtte zijn prachtige vers over de `goede dood' en J.C. Bloem voelde zich meer verwant met de dood dan met het leven. Het Letterkundig Museum wijdt een fraaie, tot nadenken stemmende expositie aan dit onderwerp en geeft een beeld van het sterven van schrijvers en het altijd weer onverwachte afscheid dat hen werd bereid. Van de talloze schrijvers wier doodsberichten in fraai gebouwde glazen doodskisten liggen uitgestald, zijn velen allang vergeten. Het museum mag dan misschien een mausoleum zijn van duizenden vergeten en honderden niet-vergeten schrijvers, een expositie als deze maakt duidelijk dat de dood geen onderscheid maakt.

Vergeten in de slaap der eeuwen. Schrijvers en de dood t/m 18 nov in het Letterkundig Museum, Pr Willem-Alexanderhof 5, Den Haag. Di t/m vr 10-17u; za/zo 12-17u.

J.J.P. Oud

Niet Rem Koolhaas maar J.J.P. Oud (1890-1963) was in de twintigste eeuw de eerste moderne sterarchitect van Nederland. Vooral toen hij als ontwerpend architect binnen de Gemeentelijke Woningdienst van Rotterdam werkzaam was, van 1918 tot 1933, ontwikkelde Oud zich op papier als een gedreven polemist en theoreticus. Hij raakte intensief betrokken bij De Stijl, ontpopte zich als de toonaangevende ontwerper van het moderne wonen en hield voordrachten in binnen- en buitenland over zijn in werkelijkheid ongeëvenaarde woningbouw in Hoek van Holland (1924-1927), in Rotterdam (Kiefhoek, 1925-30) en van de vijf huisjes die hij voor de Weissenhofsiedlung in Stuttgart (1927) had ontworpen. Die sleutelwerken zijn nu onderdeel van een grote overzichtsexpositie in het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) in Rotterdam. Voor het NAi was de prominente rol van de Amerikaanse architect Philip Johnson (1906) in het leven en werk van Oud aanleiding om hem een architectonisch object te laten ontwerpen waarmee hij achteraf zijn visie geeft op het werk van Oud.

J.J.P. Oud - Philip Johnson, een dialoog t/m 9 sept in het Nederlands Ar chitectuurinstituut, Museumpark, Rotterdam. Di 10-21u, wo t/m za 10-17u, zo 11-17u.

En verder

Karel Appel 80 jaar; overzicht van werk op papier t/m 2 sept in het Haags Gemeentemuseum, Stadhouderslaan 41, Den Haag. Di t/m zo 11-17u; Ikiro be alive, hedendaagse kunst uit Japan van 1980 tot heden t/m 2 sept in het Kröller-Müller Museum, Houtkampweg 6, Otterlo.Di-zo 10-17u.