Managers zoeken steeds vaker steun bij mentor

Ook goedbetaalde managers hoeven zich niet meer te schamen voor het vragen om advies. Coachen is een groeimarkt.

Twaalf jaar lang werkte ze bij het wateronderzoek- en adviesinstituut Kiwa in Nieuwegein. Maar 2000 was een slecht jaar voor Kiwa. Waterleidingbedrijven gaven minder geld uit aan wateronderzoek. De marktontwikkelingen dwongen Kiwa begin 2001 tot reorganisatie. Dertig van de honderdzestig werknemers verloren hun baan. Ook de functie van Myriam van Rooij (41), lid van het managementteam van Kiwa, kwam te vervallen. Ze kon blijven, maar wel in een andere functie. Van Rooij had echter andere ambities en besloot te vertrekken. Voor 1 juni moet ze een andere baan hebben, liefst eerder.

Maar wat na Kiwa? Van Rooij heeft twaalf jaar niet gesolliciteerd. Ze heeft een beperkt netwerk buiten de branche, maar één ding weet ze zeker: ze wil weg uit de drinkwatersector. Van Rooij wil een managementfunctie en met haar mba-diploma op zak moet dat wel lukken, vindt ze.

Voor hulp bij haar zoektocht naar een nieuwe baan zocht Van Rooij haar heil bij BCR Carrière Coaching in Utrecht. De consultant helpt haar bij het maken van keuzes, bespreekt met haar sollicitatiestrategieën en traint haar om de eigen capaciteiten en persoonlijkheid in oneliners te omschrijven. Ze heeft inmiddels drie gesprekken achter de rug en is al een stuk wijzer, zegt ze.

Loopbaanadvies is in. Of het nu gaat om loopbaankeuze (starters), loopbaanheroriëntatie, functioneringsproblemen of het vinden van de balans tussen werk en privé, voor elk aspect van de loopbaan is wel een adviseur te vinden. De `wildgroei' kenmerkt zich door het grote aantal eenmansbedrijfjes dat in deze branche werkzaam is. In een gids voor coaching en supervisie van uitgeverij Klik in Deventer adverteren ruim honderd een- en tweemansadviesbureautjes. Ouder dan vijf jaar zijn ze vaak niet.

Loopbaanadvies is vooral populair onder consultants en financiële dienstverleners. Vooral hoogopgeleide mannen tussen de 32 en 36 jaar maken er veelvuldig gebruik van. Is het werk dan zoveel slechter dan voorheen? Nee, zegt het Centraal Bureau voor de Statistiek. Uit onderzoek blijkt dat 92 procent van werkend Nederland geregeld plezier heeft in zijn werk. Eerder is de toename van loopbaanadviezen een gevolg van een mentaliteitsverandering bij de werkgever. Door de krapte op de arbeidsmarkt leerde de werkgever goed voor zijn personeel te zorgen omdat het anders elders aan de slag gaat. Voldoening in het werk is belangrijk en een loopbaanadviseur kan daaraan bijdragen.

Bij GITP, met 220 adviseurs het grootste gespecialiseerde human resource managementbureau in Nederland, is het aantal loopbaanadviseurs de laatste tien jaar verdrievoudigd. ,,Bijna elk groot bedrijf biedt zijn managers en aankomende managers tegenwoordig de mogelijkheid om op kosten van de zaak een coach te nemen'', zegt Willem Doomen, senior consultant bij GITP. ,,Momenten van reflectie zijn een belangrijk onderdeel geworden van management development.'' GITP heeft 2.600 bedrijven en instellingen als klant, waaronder de Rabobank, KPN, ING, Ericsson, het Rotterdamse ziekenhuis Dijkzigt en het ministerie van Justitie.

Loopbaanadvies is niet goedkoop. Een gemiddeld coachingstraject bestaat uit vijf tot vijftien sessies van anderhalf à twee uur. Drie maanden van coaching, zeg acht sessies, kosten een bedrijf zo'n 13.000 gulden. Sommige advieskantoren rekenen af per sessie, bij andere zijn de kosten afhankelijk van de leeftijd of het inkomen van de cliënt. BCR Carrière Coaching rekent bijvoorbeeld 9.000 gulden voor een half jaar coaching als iemand minder dan 90.000 gulden per jaar verdient en 15.000 gulden voor een cliënt die meer dan 90.000 gulden verdient. GITP rekent 800 gulden per sessie.

,,De kosten zijn voor het bedrijf. Het kost mij alleen heel veel tijd'', zegt Floris Tammes (35). ,,Maar ik vond het wel erg nuttig.'' Tammes is logistiek manager bij staalbedrijf Fundia Nedstaal in Alblasserdam en liet zich begin dit jaar bij GITP testen op zijn leidinggevende capaciteiten. ,,Ik wilde hogerop. In overleg met mijn baas deed ik een assessment om te zien of ik inderdaad de vereiste kwaliteiten had'', zegt Tammes. Een volle dag was hij bezig met intelligentietests, persoonlijkheidstests en rollenspelen. Vooral zijn communicatieve vaardigheden behoefden verbetering, zo bleek. ,,Ik luisterde in een discussie niet naar de tegenpartij. Ik walste vaak over iemand heen, was te direct'', zegt Tammes. Zes gesprekken met GITP volgden om zijn houding in een discussie te verbeteren. En, volgens Tammes, met resultaat. ,,Ik weet nu een gesprekspartner op zijn gemak te brengen.''

Volgens Doomen van GITP is het belangrijk dat de cliënt zich bewust wordt van zijn gedrag. Pas dan kan iemand er iets aan veranderen. ,,Veel is latent aanwezig. Je moet iemand wakker schudden'', zegt Doomen.

Voor adviezen kan een werknemer bij een extern bureau te rade gaan, maar ook binnen bedrijven kunnen werknemers steeds vaker met problemen terecht. Een starter krijgt bij binnenkomst vaak een mentor toegewezen, aankomend managers kunnen steeds vaker kiezen voor een interne coach. Het voordeel van een interne coach is dat hij de praktijksituatie goed kan interpreteren omdat hij zijn `leerling' dagelijks ziet opereren.

Zakelijke dienstverlener Deloitte & Touche is al vergevorderd met interne coachingstrajecten. In het `carrièrepad' van een hoger of academisch geschoolde medewerker die een managementpositie bereikt, is interne coaching een vast onderdeel. Managers die door een collega als coach worden gevraagd, krijgen een korte cursus waarin hen de basis van het coachen wordt bijgebracht. Bij de organisatie is al een groot aantal interne coaches actief; mensen dus die naast hun coachingtaken gewoon hun werk doen.

De interne coach is bij voorkeur niet degene die het werk van de werknemer beoordeelt. ,,Je wil je onzekerheden niet aan je baas laten zien'', zegt Pascale de Vilder, senior adviseur bij advieskantoor KPMG Ebbinge. Volgens De Vilder is dat een reden waarom werknemers vaak een externe coach verkiezen boven een interne coach.