`Kunnen we beschaafd communiceren?'

De tweede zitting van het proces tegen Miloševic duurde, met drie kwartier, langer dan de eerste, die 14 minuten duurde. Het lag niet aan Miloševic.

Carla Del Ponte, hoofdaanklager van het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag, duwt haar bril wat dichter bij haar ogen en staat op. Het is de tweede, voorbereidende zitting in de zaak tegen Slobodan Miloševic, ex-president van Joegoslavië. De rechter had gevraagd waarom het zo lang duurt voordat het proces kan beginnen. De aanklacht tegen Miloševic is sinds twee jaar openbaar, maar de inhoud wordt nog steeds veranderd, en het is nog niet duidelijk hoeveel getuigen zullen worden opgeroepen dit kan, zegt hij, toch niet eindeloos duren?

Een collega van Del Ponte is al begonnen aan een antwoord, maar Del Ponte onderbreekt hem, zíj zal dit wel uitleggen. Miloševic ziet het en draait zijn hoofd weg. Hij gaat verzitten, klemt zijn kaken op elkaar en richt zijn blik op de publieke tribune. Del Ponte zegt dat dit nu eenmaal een grote zaak is, dat er véél getuigen moeten worden opgeroepen, nieuwe massagraven moeten worden onderzocht. ,,We zijn écht nog niet klaar''. Als ze dat zegt, kijkt Miloševic haar schuin aan en grijnst.

De aanklager heeft nog een verzoek aan de rechtbank. Ze vindt dat het tribunaal Miloševic een advocaat moet toewijzen voor zijn verdediging, en niet alleen om het hof bij te staan, zoals aan het begin van deze zitting was besloten. Miloševic kijkt weer de andere kant op. De rechter wijst het voorstel af, de verdachte hoeft geen advocaat te hebben als hij dat niet wil.

Dan mag Miloševic. Maar, waarschuwt de rechter, géén speeches. Het moet gaan over procedures, of over de omstandigheden in de gevangenis. Miloševic begint met een vraag: wordt zijn microfoon opeens uitgezet als hij aan het praten is, net als de vorige keer? Of kunnen de rechters en hij als beschaafde mensen met elkaar communiceren? De rechter: ,,Als u zich aan de regels houdt, kunt u doorpraten.''

Miloševic legt nadruk op bijna ieder woord dat hij zegt. Hij wil uiteenzetten waarom het tribunaal illegaal is. Uit zijn binnenzak pakt hij een pak papier. ,,Ik kan dit voorlezen, dat zal 40 minuten duren. Of ik kan het u geven. Als u mij geen gelegenheid geeft, zorg ik dat het bij de media terecht komt.''

De rechter beslist dat het pak papier kan worden ingeleverd. Miloševic gaat door. Hij had deze ochtend iets gehoord wat hij interessant vond. De aanklager was nog niet klaar met het verzamelen van bewijsmateriaal tegen hem. ,,De aanklacht kwam op 26 mei, de zestigste dag van het NAVO-geweld tegen Joegoslavië. Dat is nu tweeënhalf jaar geleden. Dat is wel heel erg lang voor het in elkaar zetten van vals bewijs. Voor mij is dit het bewijs dat het allemaal vals is.'' En opnieuw begint Miloševic over het tribunaal dat `illegaal' is. De rechter onderbreekt hem. ,,We hebben het gehoord.''

Miloševic heeft nog `vragen' over de omstandigheden waaronder hij gevangen gehouden wordt. Waarom is hij ,,geïsoleerd'' van de mensen die hem willen bezoeken? Hij kan zijn familie niet ontvangen zoals hij dat wil, adviseurs die hij wil spreken mogen er niet in. Hij vindt dat zijn rechten op grove wijze worden geschonden, hij wordt ,,gediscrimineerd''.

En dan nog wat. Waarom wordt hij ,,geïsoleerd'' van de media? Waarom mag hij niet met journalisten praten? Iedere dag worden er leugens gepubliceerd, maar hij mag niks terugzeggen. ,,Op deze publieke tribune zitten journalisten. Misschien zijn er wel bij die de waarheid willen weten. Jullie beheersen de mediamachine, de militaire machine, ík heb alleen de waarheid aan mijn kant.''

Dan begint Miloševic opnieuw over het tribunaal, dat hij niet erkent. De rechter zet de microfoon van Miloševic opnieuw uit, hij zegt: ,,Hier moet een eind aan komen.'' Hij legt uit dat de regels nu eenmaal zo zijn: de verdachten in de gevangenis van Scheveningen mogen niet met journalisten praten, dus Miloševic ook niet. Miloševic reageert niet, hij is nog niet klaar met zijn verhaal. Het tribunaal verschuilt zich achter jurisdictie, maar volgens Miloševic zeggen experts dat híj het gelijk aan zijn kant heeft. Hij roept: ,,Jullie zijn een politiek instrument.''

De rechter heeft er – na drie kwartier – genoeg van. ,,We gaan niet meer luisteren naar uw politieke verhaal. De volgende zitting is op 29 oktober.'' De microfoon van Miloševic blijft uit, maar hij praat door, op heftige toon. De drie rechters staan op en vertrekken. Bewakers laten het scherm voor de perstribune zakken. Maar op de tv-beelden is nog te zien dat Miloševic doorpraat. Net voordat hij naar het beklaagdenkamertje verdwijnt, neemt een assistent van de griffie het document in ontvangst. Geïrriteerd volgt Miloševic zijn bewaker.