Geen verlanglijst, maar perspectief

`Verantwoord besturen' is het hoofdstreven van Ad Melkert, de nieuwe politieke leider van de PvdA na Wim Kok. ,,Waarom geen derde paars kabinet?''

,,Je bent kwetsbaar als je je ambities specificeert'', verklaarde drs. A.P.W. Melkert (Ad, 46) in september 1998. Dat was enkele dagen nadat de PvdA-fractie in de Tweede Kamer hem bij acclamatie tot haar nieuwe voorzitter had benoemd.

In de drie jaar daarna zou de opvolger van Wim Kok als politiek leider van de PvdA zijn eigen waarschuwing ter harte nemen: fractievoorzitter Melkert bracht zijn inzichten en plannen steeds omfloerst te berde in toespraken, verklaringen of artikelen.

Geen linkse agitator wil hij zijn, maar een staatsman met oog voor bredere verbanden. ,,De PvdA kiest niet voor verlanglijstjes'', aldus Melkert vorig jaar in de soms ambtelijk-wollige betoogtrant die hem eigen is, ,,maar voor diepte-investeringen die bijdragen aan de versterking van onze economie, ons concurrentievermogen, de ontplooiingsmogelijkheden van ieder mens persoonlijk en de samenleving als geheel.''

De deelname van de PvdA aan de paarse kabinetten Kok-I en Kok-II plaatste hij steeds in historisch perspectief. Over de tijd daarvoor van voortdurende bezuinigingen bij de overheid en in de sociale zekerheid, van massaontslagen en schrikbarende werkloosheid spreekt Melkert met een huiver die een eerdere generatie sociaal-democraten reserveerde voor de crisis in de jaren dertig.

Het aantreden van het kabinet Kok-I in 1994, waarin Melkert zelf minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid was, vormt in deze visie een omwenteling. Door het beleid van `werk, werk, werk' werden de sociale voorzieningen van de verzorgingsstaat weer financierbaar, zo is zijn redenering.

Nog een tweede historisch moment speelt een belangrijke rol in Melkerts politieke denken: dat de PvdA bij de kabinetsformatie van 1986, het jaar waarin Melkert voor het eerst in de Kamer gekozen was, geheel buitenspel stond. De reden was, herinnerde Melkert zich in 1998: ,,Het PvdA-programma in '86 bood onvoldoende antwoorden op de toen nog doorwerkende ernstige economische en maatschappelijke crisis.''

Melkert, die vroeger lid van de PPR was, een van de partijen die in GroenLinks is opgegaan, ziet zichzelf als een van de degenen die, na veel interne strijd, de PvdA hebben teruggebracht ,,waar zij hoort, namelijk daar waar verantwoordelijkheid wordt gedragen en beslissingen worden genomen. Met een doordringend besef van de noodzaak van een stevig economisch fundament en van gezonde overheidsfinanciën''.

Die pretentie van voortrekkerschap lijkt niet overdreven. [Vervolg 3 MELKERT: pagina 3]

MELKERT

`Investeren in publieke sector'

OPVOLGER

[Vervolg van pagina 1] In 1990 verscheen een geruchtmakend artikel van Melkert in het maandblad Socialisme en Democratie, waarin Melkert pleitte voor het opgeven van linkse heilige huisjes in de PvdA.

De partij moest zich op de middenklasse oriënteren, in plaats van steeds maar ideologisch de `zwakkeren in de samenleving' tot uitgangspunt te maken. De PvdA, betoogde Melkert in S&D, ,,heeft nog niet getoond de uitdagingen van de jaren negentig te verstaan, laat staan aan te kunnen''. De destijds nog bestaande linkervleugel in de PvdA-fractie was meer dan boos.

De beroepspoliticus Melkert, die in Amsterdam politicologie heeft gestudeerd en aanvankelijk zijn heil had gezocht in de PPR, is dus zeker niet iemand die dagelijks de deur uitgaat met het vaste voornemen nieuwe vrienden te maken. Het zijn eerder zijn onmiskenbare ijver en intelligentie die hem hebben gebracht waar hij nu is.

Daarbij lijkt elke neiging de toffe jongen uit te hangen hem vreemd en heeft hij tot nu toe zijn persoon grotendeels aan het publieke oog weten te onttrekken. Veel meer dan dat zijn vader een kapperszaak heeft, dat hij van koken houdt, dat zijn vrouw van Chileense komaf is en dat hij aanvankelijk sportjournalist had willen worden, is er in dat opzicht niet van hem bekend.

Melkert is in iets heel anders geïnteressseerd, in beleid. `Verantwoordelijkheid' is daarbij een steevast terugkerend woord: ,,We moeten prudent blijven als het gaat om de blijvende beheersing van de overheidsuitgaven en we moeten profiteren van de (...) economische groei door de staatsschuld extra af te lossen'', zei hij vorig jaar. Zalm en de VVD hadden hem dat niet kunnen verbeteren.

Een duidelijk Melkert-accent in de ideologie van paars is de noodzaak van nieuwe investeringen in de publieke sector. Weinig toespraken van Melkert zijn er de afgelopen vier jaar geweest zonder oproepen voor meer geld voor het aantrekken van leraren, dokters, verpleegkundigen, politieagenten, of voor meer geld voor kinderopvang.

Het verwijt van VVD-zijde aan zijn adres dat hij een typisch socialistisch gat in de hand heeft, wijst hij stellig van de hand. ,,Een vitale samenleving kan niet zonder kwalitatief hoogwaardige publieke diensten'', aldus Melkert vorig jaar bij de Algemene Beschouwingen. Zulke investeringen vormen geen leuke dingen voor linkse mensen, maar voorwaarden voor economische groei.

,,Sociaal beleid is economisch-conditionerend beleid'', zei hij in 1998, en hij stelde voor om `op den duur' de ministeries van Economische zaken en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid te laten samensmelten. De PvdA, verklaarde hij op het partijcongres in mei vorig jaar, heeft als enige partij ,,het patent op de balans tussen kracht en kwaliteit'' en tussen ,,financiële zuinigheid en sociale vlijt''.

Wil Melkert na de verkiezingen doorgaan met paars? De nieuwe leider van de PvdA zal wel wachten dat nog voor de verkiezingen te verklaren. Maar het onder PvdA'ers veel gehoorde bezwaar tegen paars, dat de sociaal-democratie door de coalitie met de VVD een neoliberaal programma uitvoert en zo aan eigen profiel verliest, deelt Melkert in ieder geval niet. Het is juist andersom, betoogde hij in 1998: ,,Voor de VVD is het tegenwoordig prettig schuilen achter de beschermende dijken van de polder (....) Het is een aardige metamorfose van rechts, dat eerst het einde van de sociaal-democratie voorspelt om zich vervolgens het gedachtegoed ervan eigen te maken.''

En dan, in het land der coalities is er geen links alternatief, zei Melkert in 1998. Daarvoor lopen de ideeën van PvdA, GroenLinks, D66 en SP te veel uiteen.

Op het PvdA-partijcongres vorig jaar, toen de verkiezingen voor de Tweede Kamer in mei volgend jaar op veilige afstand waren, zei Melkert nog: ,,Zolang het lukt compromissen te sluiten met een herkenbaar sociaal-democratisch gehalte mag je je afvragen: waarom zou ook een derde paars kabinet niet tot de mogelijkheden behoren?''