Geen soepelheid voor sollicitanten

Ondanks de krapte op de arbeidsmarkt stellen werkgevers strenge eisen aan sollicitanten. Dat kan een tegenvaller zijn.

Op de website van de landmacht moeten spookachtige beelden van tanks, veel stofwolken en soldaten met gevechtstuig tegen een pikzwarte achtergrond zoveel mogelijk avonturiers naar het leger lokken. Elf `banenwinkels' in het hele land helpen om de benodigde `professionals voor vrede en veiligheid' aan te trekken. Het ministerie van Defensie heeft naar schatting een kleine vierduizend openstaande vacatures, en lijkt er alles aan te doen om het leger op sterkte te brengen. Toch valt de helft van de sollicitanten die soldaat willen worden af. De vereiste vooropleiding, vbo-B, is geen garantie om toegelaten te worden. Rambo's komen niet door de selectie, psychische stabiliteit is een must en slachtoffers van het computer- en patattijdperk krijgen een gratis kaart voor de sportschool en een vriendelijke uitnodiging om het over een half jaar nog eens te proberen.

Het ministerie ziet het tekort aan mankracht als een probleem, en is de werving- en selectieprocedure aan het herstructureren. Maar de eisen verlagen, dat zit er niet in. Dan maar een minder gevulde krijgsmacht, is het motto van staatssecretaris Van Hoof van Defensie. Met als consequentie dat het ministerie zijn ambitie misschien terug moet schroeven en op termijn minder vredesmissies kan garanderen.

De krapte op de arbeidsmarkt is overal voelbaar. In de overheids- en onderwijssector zijn volgens het CBS 15.000 openstaande vacatures, beroepsmilitairen niet meegerekend. In het bedrijfsleven zijn een kleine 200.000 openstaande vacatures. De werkloosheid is met 146.000 werklozen ongekend laag.

Je zou zeggen dat werkgevers er in deze tijd alles aan gelegen is om mensen binnen te halen. Maar van de werklozen komen er 50.000 al meer dan een jaar niet aan de slag. Los daarvan bestaat er naar schatting een stille arbeidsreserve van 700.000 mensen, die niet ingeschreven staan bij arbeidsbureaus maar wel bereid zijn te werken. Het gaat veelal om vrouwen met een beroep in de verzorging of in het onderwijs. Ze werken niet omdat hun wensen niet aansluiten bij de eisen die werkgevers stellen de werktijden vallen niet binnen de schooluren, hun opleiding is ontoereikend of er is onvoldoende kinderopvang. Het kabinet besloot deze maand om deze potentiële herintreedsters te belonen met 6.000 gulden belastingvoordeel als ze het werk zouden hervatten. Maar het is de vraag of dat voldoende is om zelf de bijscholing ter hand te nemen of kinderopvang en huishoudelijke hulp in te huren.

Werkgevers houden vast aan een strenge selectie en komen de werkwilligen niet erg tegemoet. Volgens onderzoeksorganisatie OSA is 18 procent van de werkgevers bereid om de functie-eisen te verlagen, en wil 11 procent de arbeidstijden aanpassen. Voor 78 procent van de werkgevers is intensievere werving de belangrijkste manier om hun moeilijk vervulbare vacatures te vervullen. Dat wil zeggen dat ze meer hengelen in dezelfde vijver, maar niet meer vis kweken. De beloningsverschillen tussen verschillende opleidingsniveaus zijn klein, waardoor er weinig prikkels zijn om de selectie-eisen te verlagen. Nederland kent een gemiddeld scholingsoverschot van drie jaar, zo blijkt uit onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Dat wil zeggen dat Nederlandse werknemers hooggekwalificeerd zijn voor wat ze doen, en werkgevers verwend.

Sollicitanten die verwachten dat ze in deze tijd van krapte met open armen worden ontvangen komen daardoor nogal eens bedrogen uit. Ze moeten nog steeds `enthousiast' en `gemotiveerd' zijn, een klinkend cv hebben en zich aanpassen aan de reguliere werktijden. Dat speelt in alle echelons.

Zo is voor een prestigieuze consultantsfunctie een mooi cv met daarop een paar maanden werkervaring in het buitenland niet goed genoeg. Een sollicitant moet zich ten minste een paar jaar buitenslands hebben bewezen. Voor een helpdesk van een IT-bedrijf worden niet zelden academici gevraagd. En wie officier wil worden in het leger moet minimaal vwo hebben om tot de Koninklijke Militaire Academie te worden toegelaten.

Aan technisch personeel is op alle niveaus gebrek. Maar een bedrijf als Electrolux laat liever de klant wachten dan dat het de mts'ers vervangt door lts'ers om wasmachines te repareren. Ook technisch detacheerders zijn vaak niet bereid de langdurig openstaande vacatures te vervullen door hts'ers door mts'ers te vervangen of hun opdrachtgevers ervan te overtuigen dat ze beter eieren voor hun geld kunnen kiezen.

De strenge selectie valt pas echt op aan de onderkant van de arbeidsmarkt, bij degenen die een gesubsidieerde arbeidsplaats bezetten: een Melkertbaan of WIW-baan. Ondanks het feit dat de overheid en het midden- en kleinbedrijf staan te springen om arbeidskrachten, stromen `Melkertwerkers' en WIW'ers nauwelijks door naar reguliere banen, zo bleek deze maand uit een rapport van topambtenaren van het ministerie van Sociale Zaken.

Melkertbanen zijn gesubsidieerde banen bij overheidsinstellingen, WIW is een regeling waarbij werkgevers voor 5.000 tot 10.000 gulden per jaar een gesubsidieerde arbeidskracht kunnen inhuren. De werknemer verdient maximaal 120 procent van het minimumloon, vaak veel minder dan wanneer ze de functie zonder subsidie zouden vervullen. De banen variëren van beheerder van een sportkantine tot wetenschappelijk onderzoeker.

Wie een gesubsidieerde arbeidsplaats bezet heeft voorrang bij interne vacatures, zo luidt de regel van de overheid. Maar werkgevers houden zich daar vaak niet aan. Want wie garandeert de werkgever dat hij opnieuw subsidie krijgt, en dat hij voor die plek dan weer een goed functionerende medewerker vindt?

Inmiddels begint de wal het schip te keren. De economie koelt af, mede door het gebrek aan mankracht. Onderzoeksbureau OSA becijfert dat als alle vacatures nu vervuld zouden worden, de werkgelegenheid in één keer met 4 procent zou stijgen. Een toenemend aantal bedrijven ziet af van uitbreiding door de heersende krapte, schrijft OSA. Daardoor wordt de arbeidsmarkt langzamerhand weer wat ruimer, en lijken de strenge selectie-eisen weer heel legitiem.

Gerectificeerd

Electrolux

In het artikel Geen soepelheid voor sollicitanten (in de krant van donderdag 30 augustus, pagina 31) wordt gemeld dat Electrolux geen mts'ers wil vervangen door lts'ers om wasmachines te repareren. Dat is onjuist, het bedrijf werft ook lts'ers, mits ze `voldoende niveau' hebben, vooral op het communicatieve vlak.