De Etna verandert van identiteit

De Etna, Europa's grootste nog werkzame vulkaan op Sicilië, die eerder deze maand volop lava uitstootte, is bezig een nieuwe identiteit aan te nemen.

De consequentie is dat toekomstige uitbarstingen weleens stukken gewelddadiger kunnen uitpakken. Dit schrijven Franse en Italiaanse geologen vandaag in het tijdschrift Nature.

De Etna is een van de meest bestudeerde vulkanen ter wereld. Toch herbergt hij nog vele geheimen. Dat komt omdat de vulkaan op de rand ligt van twee gebieden met uitgesproken verschillen in soorten vulkanisme.

Ten noorden van Sicilië ligt de boog Aeolische eilanden, waaronder Stromboli. De Ionische aardschol schuift hier onder een andere schol. Het hiermee gepaard gaande vulkanisme kenmerkt zich door zware, explosieve uitbarstingen zoals die zich ook in Japan en de Filippijnen voordoen.

Het vulkanisme op Sicilië zelf daarentegen is van het zogenoemde `hot spot'-type, waarbij gesmolten lava, net als op Hawaii, geleidelijk vanuit de diepte opwelt.

Het blijkt nu dat de Etna de afgelopen 500.000 jaar bezig is geweest van type te veranderen. De geologen verzamelden in de regio kristallen van het mineraal olivijn waarin monsters lava waren ingesloten. Daarbij letten ze vooral op de aanwezigheid van karakteristieke sporenelementen. Analyses wezen uit dat de samenstelling van het magma onder de Etna in de loop van de tijd is veranderd. Van een `hot spot'-vulkaan is de Etna bezig te transformeren in een `eilandenboog'-vulkaan. Het laatste type is aanzienlijk gewelddadiger. Het is voor het eerst dat geologen bij een vulkaan zo'n identiteitsverandering waarnemen.

Als oorzaak van de verandering wijzen de onderzoekers op de lokale aardkorst. Het ten opzichte van elkaar verschuiven van de verschillende stukken aardplaat in het gebied is bijzonder gecompliceerd.

Het vermoeden bestaat dat een aardplaat ten noorden van de Etna zuidwaarts beweegt en daarmee tegen een andere plaat opbotst. Aldus zou de vulkaan van type kunnen veranderen. De hevige erupties eerder deze maand laten een tussenvorm zien: een mengeling van explosies en stromen lava.