Aan de slag komen is weer moeilijk

De tijd dat de banen voor het oprapen lagen en werkgevers vochten om personeel is voorbij. Op de arbeidsmarkt is de recessie al begonnen.

Zomaar een willekeurige cv op www.cvbank.nl van een werkzoekende hbo'er (31) uit Delfgauw. In de vijf jaar dat hij nu op de arbeidsmarkt rondloopt, heeft hij achtereenvolgens gewerkt bij een internetstartup, een financieel adviesbureau, een hypotheekbank, een marketingbureau, een IT-bedrijf en een verzekeraar. Sinds kort werkt hij weer voor een internetbedrijf. De vraag is: voor hoe lang nog?

Een andere hbo'er (32) uit Zaandam werkte sinds 1993 bij Ahold (acht maanden), de Postbank (vijf maanden), woningstichting Patrimonium in Amsterdam (achttien maanden), ABN Amro (drieëneenhalf jaar), ING (veertien maanden) en Pecoma (elf maanden). Sinds drie maanden werkt hij als automiseerder bij een adviesbureau in de zorg.

Twee schoolvoorbeelden van `jobhoppers' van de `gouden generatie': jonge, hoogopgeleide werknemers die van de ene naar de andere baan hoppen en daarbij telkens hun salaris of arbeidsvoorwaarden weten op te krikken. Loyaliteit aan hun werkgever is hun vreemd. Hoe langer je cv, hoe beter. De zekerheid van een vaste baan hebben ze niet nodig, voor elke werkgever zijn er tien anderen.

Dat gaat goed zolang de arbeidsmarkt krap is en de economie onstuimig blijft groeien, zoals de afgelopen jaren het geval was. Maar het tij keert. Het vorige kwartaal is de economie nog maar 1,5 procent gegroeid en het kwartaal daarvoor bedroeg de groei niet veel meer, zo rapporteerde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) onlangs. De afgelopen vier jaar groeide de economie op jaarbasis gemiddeld nog met 4 procent. Het Centraal Planbureau (CPB) verwacht dit jaar nog maar een economische groei van 2,75 procent en voorziet voor volgend jaar een verdere daling tot 2 procent. Ook aan de jarenlange stelselmatige daling van de werkloosheid is volgens het CBS een eind gekomen. Het CPB voorziet zelfs een bescheiden stijging.

Veranderingen in het economische tij zijn het eerst zichtbaar op de arbeidsmarkt. Een paar maanden voor de werkloosheid stijgt, is het aantal vacatures immers al gedaald. Volgens het CBS stonden in het eerste kwartaal van 2001 270.000 vacatures open, 13.000 minder dan een jaar geleden. Het blad Intermediair, dat bijhoudt hoeveel personeelsadvertenties in kranten en vakbladen verschijnen, telde vorig jaar in het tweede kwartaal nog 18.741 personeelsadvertenties, tegen 16.869 dit jaar.

De arbeidsmarkt staat meer zwaar weer te wachten. Het lijkt er op dat bedrijven, nu een economische neergang in zicht komt, voorzichtiger worden met het aannemen van nieuw personeel, personeelsstops afkondigen, tijdelijke contracten niet meer verlengen en uitzendkrachten naar huis sturen.

Sommige bedrijven gaan nog verder. De lijst met grote concerns die recent reorganisaties en ontslagronden hebben aangekondigd, wordt steeds langer. ABN Amro, Philips, Akzo Nobel, Siemens, KLM, Ericsson, Lucent, Cisco, Alcatel, Fujitsu, Opel en Stork schrappen samen duizenden banen, ook in Nederland. De malaise in de technologie- en telecomsector met als symptomen failliete internetstartups en inkrimpende telecombedrijven kan eveneens bijdragen aan een recessie.

De gevolgen op de arbeidsmarkt zijn reeds merkbaar, zegt directeur Paul van de Kerkhof van Yacht Nederland, het detacheringsbureau voor hogeropgeleiden van uitzendbedrijf Randstad. ,,Je ziet het aanbod van sollicitanten toenemen. Er melden zich nu zo'n 15 tot 20 procent meer mensen bij ons aan dan een jaar geleden, met name mensen die door een reorganisatie of het mislukken van een startup op straat zijn komen te staan. Door reorganisaties bij grote bedrijven komen er honderden nieuwe instromers op de markt. Vooral in de ICT, telecom en bankwereld speelt dat. Daar moeten duizenden mensen afvloeien.''

Hoger opgeleid personeel wordt daarbij volgens Van de Kerkhof niet gespaard. ,,Juist niet. Er wordt nu vooral in het hogere segment gesaneerd op te duur betaalde managementfuncties. Bedrijven konden de afgelopen twee, drie jaar zo moeilijk aan personeel komen, dat ze soms te veel hebben toegegeven aan de eisen van nieuwe werknemers. Daardoor zitten ze nu met mensen met een te hoog salaris en dure secundaire arbeidsvoorwaarden.''

De arbeidsmarkt voor hogeropgeleiden wordt merkbaar ruimer, zegt ook Jacobine van den Hoek, search consultant bij Ernst & Young Van der Giessen, de werving- en selectiepoot van accountant Ernst & Young. ,,Neem managementfuncties in de IT-sector. Anderhalf jaar geleden was bijna niet aan goede mensen te komen daarvoor, nu krijgen we soms honderden brieven op één vacature.'' Ook de arbeidsmarkt voor financiële functies is een stuk minder krap geworden. ,,Een half jaar geleden kregen we soms maar een handvol reacties op zulke functies, nu worden we overspoeld met sollicitaties.''

Voor Ernst & Young is de huidige situatie prettig werken, zegt Van den Hoek. ,,Doordat we zo veel reacties krijgen, kunnen we de vacatures goed invullen. We hebben een ruime keuze.'' Ze merkt nog niets van terughoudendheid bij opdrachtgevers om nieuw management aan te trekken. ,,De opdrachten blijven op peil, het is gewoon druk. We merken wel dat er plotseling vanuit sommige bedrijven ineens een heleboel reacties op vacatures komen. Dat betekent meestal dat daar een reorganisatie ophanden is.''

Van den Hoek ziet ook het aantal open sollicitaties flink toenemen. ,,We hebben nu bijvoorbeeld ontzettend veel kandidaten voor algemene directiefuncties.'' Directeuren zeggen tegenwoordig veel sneller hun baan op. ,,Ze merken pas daarna dat het tegenvalt om iets nieuws te vinden. Het duurt de laatste tijd steeds langer voor ze weer aan de slag komen of ze kiezen voor interimmanagement.''

Ook de mensen die via Yacht bij bedrijven zijn gedetacheerd ondervinden volgens directeur Van de Kerkhof de gevolgen van reorganisaties. ,,Op flexwerkers wordt natuurlijk het eerst bezuinigd. Daar zijn het ook flexwerkers voor.'' Yacht ziet het aantal opdrachten wel teruglopen. ,,Een aantal van onze grote klanten heeft nu een vacaturestop ingesteld, en dat merk je gewoon. Maar dat heeft er nog niet toe geleid dat wij mensen niet hebben kunnen plaatsen. Tot nu toe hebben we nog steeds een tekort aan mensen, geen overschot.''

Yacht vaart volgens Van de Kerkhof dan ook wel bij de, wat hij noemt ,,gezonde adempauze'' van de economie. ,,Doordat toetreders op de arbeidsmarkt nu even wat meer moeite hebben om een aantrekkelijke baan te vinden, komen ze vaker naar ons. Zo kunnen wij groeien. Bovendien was de arbeidsmarkt de afgelopen jaren zo krap, dat bedrijven mensen probeerden vast te houden en ze steeds meer flexwerkers in vaste dienst namen.''

Als het economisch wat minder gaat, worden ze daar weer voorzichtiger mee en grijpen ze terug naar flexibel personeel, verwacht Van de Kerkhof. ,,Op zichzelf kan zo'n adempauze voor ons dus goed uitpakken. Maar als die uitmondt in een recessie, is dat voor niemand gunstig, ook niet voor ons. Je kunt hooguit constateren dat na elke periode van economische neergang, de arbeidsmarkt een stukje flexibeler wordt.''