Thuiszorg zucht onder prijzenslag

De Utrechtse commerciële thuiszorginstelling NTN is failliet. Het is de zesde particuliere instelling die in twee jaar in financiële nood raakte. ,,Als je jarenlang onder de prijs werkt, raak je je vet kwijt.''

Curator Marie-José Cools kan kort zijn. De commerciële thuiszorgorganisatie NTN is failliet. Er staat nog 1,5 miljoen gulden op de bankrekening. De schuld bedraagt tussen de 12 en de 28 miljoen gulden. Er is een boedelkrediet van 1,25 miljoen aangevraagd. Van dat geld wordt een voorschot op de salarissen over de maand september betaald. Wie denkt dat hij recht heeft op meer, kan een vordering indienen en krijgt een plaatsje in de hiërarchie der schuldeisers.

De AbvaKabo bracht deze week het personeel van NTN op de hoogte van de gevolgen van het faillissement. In de congreszaal van de Jaarbeurs zitten 450 personeelsleden, voornamelijk kraamverzorgsters. NTN levert jaarlijks vijftienduizend keer kraamhulp in het hele land en heeft naar schatting 2.400 mensen in dienst. Niemand weet precies hoeveel personeelsleden er zijn. De uitstroom is groot en er zijn al twee jaar automatiseringsproblemen bij de salarisadministratie van NTN.

Achter de tafel zitten behalve de curator ook Abvakabo-bestuurder Jenneke van Pijpen en Matthijs Almekinders, directeur van thuiszorgcoöperatie Yunio die een groot deel van het NTN-personeel wil overnemen. Het zorgverlenend personeel, aan administratief personeel is geen behoefte. Van de directie van NTN is niemand aanwezig. Curator Cools doet een moreel appèl. Verlaat het zinkend schip niet. ,,Uw belang is groot'', zegt ze. ,,Maar het belang van de mensen in bed is groter.''

,,Wat gebeurt er als ik het bedrijf wèl verlaat?'' vraagt een kraamhulp uit Nieuwegein. Cools: ,,Dan weigert u een dienstbevel en stelt u uw uitkering in de waagschaal. Als u niet correct handelt, doe ik daar moeilijk over.''

NTN is het zesde commerciële thuiszorgbedrijf in twee jaar tijd dat in grote financiële problemen is geraakt. De oorzaken zijn verschillend van aard: een verzekeraar die zich terugtrekt, personeelsgebrek, slechte bedrijfsvoering. In Nederland zijn 85 geregistreerde commerciële thuiszorgorganisaties die zich vooral richten op kraamzorg. Naar schatting nog eens 75 bedrijven zijn niet aangesloten bij een vakorganisatie.

De thuiszorg was de eerste branche binnen de gezondheidszorg waar begin jaren negentig de marktwerking werd toegestaan. Tientallen particuliere organisaties kregen erkenning en subsidie uit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Maar het overzicht raakte zoek. Reguliere instellingen begonnen eigen bv'tjes om de concurrentie het hoofd te kunnen bieden. Het Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg pleitte in 1996 voor meer politieke sturing. Het aandeel van de commerciële thuiszorg werd het jaar daarop teruggebracht tot één procent van het AWBZ-budget.

Vorig jaar liep het aantal `onbenutte hulpuren' op tot 1,5 miljoen. Een record. En dus laat staatssecretaris Vliegenthart (Welzijn), als Kamerlid fel tegenstander van commercialisering, sinds 1 januari van dit jaar particuliere thuiszorgorganisaties weer gemakkelijker toe tot de AWBZ. ,,Ik zie het aantal gevallen van mismanagement onmiddellijk stijgen'', zegt Abvakabo-bestuurder Van Pijpen. ,,De thuiszorgmarkt is een rare markt. Wie is de klant? Niet de man in bed, maar de zorgverzekeraar. Die speelt organisaties tegen elkaar uit. Anova bijvoorbeeld had tot vorig jaar een contract met een reguliere thuiszorgorganisatie bij Apeldoorn. NTN biedt een lager tarief en Anova verruilt de reguliere organisatie voor NTN.''

Arie Treffers, directeur van Branchebelang Thuiszorg Nederland, de koepel van particuliere thuiszorginstellingen, ziet hoe een organisatie als NTN de verzekeraars juist in de kaart heeft gespeeld. ,,Ze sloot een contract met ING voor het leveren van zorg tegen uurtarieven die twintig procent onder de gemiddelde tarieven liggen. Op het moment dat er een tekort aan personeel ontstaat en het uurtarief omhoog moet, is die constructie onhoudbaar. Toen trok ING de stekker eruit.''

Treffers heeft moeite met de strategie van NTN-aandeelhouder de Utrechtse Participatiemaatschappij, waarin ING en pensioenfonds PGGM zijn verenigd. ,,Die wil naar de beurs. Maar de gezondheidszorg leent zich niet voor de beurs. Als je continuïteit wilt garanderen, en dat je volgend jaar dezelfde zorg geeft als het jaar daarop, mag je niet afhankelijk zijn van anonieme aandeelhouders. Die EasyJet-benadering werkt niet op het moment dat een patiënt half verlamd thuis ligt.'' De Utrechtse Participatiemaatschappij wil niet reageren.

In de markt van de gezondheidszorg valt volgens Bas van den Dungen, directeur van de Landelijke Vereniging voor Thuiszorg, niet veel geld te verdienen. Alleen in de farmaceutische industrie. ,,Als je jarenlang onder de prijs werkt, zoals veel gebeurt in de kraamzorg, raak je je vet kwijt. Veel thuiszorgorganisaties die net zijn begonnen, hebben hooggespannen verwachtingen. De filosofie van de prijzenslag en het winnen van marktaandeel werkt niet.''

Branchebelang Thuiszorg Nederland is bezig met het ontwikkelen van een keurmerk voor commerciële thuiszorgorganisaties die lid willen worden. Ze moeten 24 uur bereikbaar zijn, voldoen aan opleidingseisen op MBO-niveau en een controleerbaar financieel management voeren. ,,En er moet een minimum uurtarief komen'', vindt Abvakabo-bestuurder Van Pijpen. ,,Nu is er alleen een maximum uurtarief, waardoor de concurrentie wordt verscherpt. Het wemelt daardoor van de vrije jongens. Als ik wil kan ik morgen een kraamzorgbureau beginnen. Dat zou niet moeten mogen.''