Reservaat voor vernieuwende films

Vanavond wordt de 58ste Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica geopend. Het Lido van Venetië kent met ingang van dit jaar twee competitieprogramma's, een voor klassieke auteursfilms en een voor vernieuwing, maar het onderscheid is opzettelijk vaag.

Het filmfestival van Venetië opent vanavond niet met één, maar met twee films. De 58ste editie van het festival kent niet één, maar twee competities, de oude Venezia 58 en het ook al bestaande onderdeel Cinema del presente, waaraan nu een door Telecom Italia gesponsorde prijs van 100.000 dollar is verbonden. Naast de Gouden Leeuw, de belangrijkste prijs van het festival, bestaat er nu ook een `Leeuw van het jaar'. Alberto Barbera heeft de nieuwe prijs in zijn derde jaar als directeur aan de al indrukwekkende prijzenregen toegevoegd omdat de aandacht van de media zich vooral richtte op de films in competitie en de rest van het programma links liet liggen. Volgens Barbera is het verschil tussen de twee competities dat er in de oude competitie vooral `klassieke' auteursfilms draaien, terwijl er in `Cinema del presente' meer plaats is voor vernieuwing. Het is de vraag of Barbera hiermee een verstandige zet heeft gedaan. Had er in een festival als dat van Venetië niet in de oude competitie al plaats genoeg moeten zijn voor gedurfde films? Nu dreigt het gevaar dat er al van tevoren een onderscheid bestaat tussen de ere- en de eerste divisie. De vernieuwing wordt in een reservaat geplaatst.

Maar als je het programma bekijkt, lijken veel films zowel in de ene als in de andere competitie geplaatst te hebben kunnen worden. Barbera heeft ook gezegd dat hij het onderscheid tussen de competities bewust vaag heeft gehouden. Naar de reden daarvoor moet nog geraden worden. Misschien om het pers en publiek nog moeilijker te maken een van tevoren uitgestippelde route te kiezen?

Barbera's openingsfilms vergroten de verwarring nog meer. De nieuwe competitie opende met L'amore probabilmente van vijftiger Giuseppe Bertolucci (broer van Bernardo), een zelfgenoegzame verhandeling over film, acteren en jonge actrices. Laten we hopen dat een paar door elkaar heen bewegende of over elkaar heen afgedrukte beelden niet zijn wat Barbera met vernieuwing bedoelt. Venezia 58 opende met een film die naar geen enkele prijs meedingt (om het nog ingewikkelder te maken heeft Venezia 58 ook een onderdeel `fuori concorso': buiten mededinging), Dust van Milcho Manchesvki, wiens debuut Before the Rain in 1994 de Gouden Leeuw won. Misschien heeft Barbera, die graag tegen het cultureel imperialisme van Hollywood ageert, de film mede gekozen omdat het een Engel-Duits-Frans-Macedonische coproductie is. Er staan veel van zulke internationale coproducties op het programma. Dust speelt zich zowel in hedendaags New York als in Macedonië aan het begin van de vorige eeuw af, waar twee bandieten uit het wilde westen nieuw emplooi vinden. Aan het einde van de film vermengen die twee tijden en locaties zich een beetje met elkaar, vlak nadat een stervende vrouw op een slagveld een kind heeft gebaard. Manchevski noemt zijn film kubistisch, waarmee de inflatie van dat woord zijn eindpunt wel bereikt moet hebben. Laten we hopen dat deze competitie meer te bieden heeft dan zulke pompeuze, halfbegrepen pogingen tot epiek.