Politieke belegging betaalt zich bij VW terug

Bij het Duitse autoconcern Volkswagen is een baanbrekend akkoord over flexibele lonen en werktijden gesloten. Dealmaker: bondskanselier Schröder.

Acht miljoen mark hebben de Duitse vakbonden in 1998 betaald om Gerhard Schröder aan de macht te helpen. Acht miljoen mark voor een parallelle verkiezingsstrijd die de SPD-gezinde bonden aan een vakbondsgezinde kanselier moest helpen. Een politieke belegging die haar vruchten afwerpt. Dankzij diens persoonlijke inspanning heeft Schröder een doorbraak bewerkstelligd op de verstarde Duitse arbeidsmarkt, een doorbraak die alom in Duitsland wordt geprezen als een mijlpaal voor Standort Deutschland.

Het gebeurde bij Volkswagen. In Nedersaksen, waar Schröder voordat hij kanselier werd als minister-president in de raad van commissarissen van VW zat. Na 17 uur slotonderhandelingen die tot maandagnacht laat duurden, waren werkgever en vakbond er uit. `5000 x 5000' heet het akkoord. Vijfduizend banen voor vijfduizend mark per maand, te beginnen in Wolfsburg, hoofdzetel van Volkswagen.

Vijfduizend nieuwe banen voor werklozen in ruil voor flexibele arbeidstijden en een flexibel loon. Banen voor jongeren en ouderen. Tot nu toe nam VW alleen werknemers tot 35 jaar aan. Banen voor werklozen die door VW tot topwerknemers in de Duitse auto-industrie zullen worden omgeschoold.

Een groot succes, zei voorzitter Klaus Zwickel van de vakbond IG Metall. Moeten we ook in de rest van de industrie doen, zei voorzitter Michael Rogowski van de werkgeversorganisatie BDI. De directe onderhandelaar van IG Metall, Hartmut Meine, zei het de werkgever na: ,,Het resultaat is zo goed, dat we het ook elders moet proberen''.

Dat beide sociale partners hun jarenlange onbeweeglijkheid, zeg maar hun loopgraven, opeens verlieten en in staat bleken aan Schröders Bundnis für Arbeit inhoud te geven, is vooral aan de kanselier zelf te danken. Hij heeft beloofd de Duitse werkloosheid tot 3,5 miljoen te verminderen, hij heeft de werkgevers- en werknemersleiders tot een gestructureerd overleg opgeroepen om, net als in het voorbeeldige Nederland, de lonen te matigen in ruil voor werk. De lonen zijn in sommige belangrijke sectoren zoals metaal en chemie inderdaad gematigd, maar de werkloosheid daalt niet maar stijgt. Al zeven maanden achtereen. In juli tot 3,89 miljoen mensen. Schröder moest dus wel handelen, moest druk uitoefenen. En waar kon hij dat beter doen dan bij VW.

Het ijzeren, onwrikbare principe van de vakbonden dat tussen loon en arbeidsuren een strikt lineair verband moet bestaan, is dankzij diens politieke druk op de schroothoop gegooid. In plaats daarvan wordt nu bij VW het principe omarmd dat werknemers zelf verantwoordelijkheid dragen voor de kwaliteit van hun werk. Letterlijk: geen kwaliteit, dan ook geen loon, wel overwerk. En een werkweek die, ondanks de 35 uur die in Duitsland geldt, door overuren kan oplopen tot 42 uur. De zaterdag wordt praktisch weer een werkdag.

Het levert wel een ingewikkeld akkoord op, met ingewikkelde afspraken over beloning, arbeidsuren, werkorganisatie en scholing, een akkoord dus waarvan in de praktijk nog moet blijken of het standhoudt, maar het is ook een akkoord dat voor drie jaar is gesloten. En dat biedt voor VW als werkgever zekerheid.

Meer nog: het VW-model, zoals het akkoord inmiddels gedoopt is, zal volgens deskundigen bij alle belangrijke investeringsbeslissingen en loononderhandelingen bij zowel VW als elders in Duitsland een factor van betekenis worden. Tenslotte verwacht VW dat door de overeenkomst de arbeidskosten per eenheid product met liefst 20 procent zullen dalen.

En wat zegt de dealmaker er zelf van? Schröder: ,,Zo schep je nieuwe banen, zo maak je de zekerheid op werk groter, zo maak je het mogelijk dat bedrijven sneller op gewijzigde marktomstandigheden kunnen reageren.'' En hij riep bedrijven en vakbonden in heel Duitsland op het voorbeeld van VW te volgen.

`Der Macher' werd een vorige SPD-kanselier wel genoemd alweer lang geleden. Der Macher zou Schröder nu ook kunnen heten. Maar die naam duikt vandaag nergens in de Duitse media op. Zou hij even aan die naam hebben gedacht? Een daling tot 3,5 miljoen werklozen heeft hij beloofd. Volgend jaar zijn er parlementsverkiezingen. Met `Der Macher' liep het politiek slecht af.