`Het ministerie wist allang dat er iets mis was'

De Amsterdamse wethouder Jaap van der Aa presenteert vandaag zijn plan om de achterstanden bij de sociale dienst weg te werken. ,,Dit voorjaar bleek de situatie ineens veel ernstiger dan we dachten.''

De gemeente Amsterdam trekt 232 miljoen gulden uit om de achterstanden bij de sociale dienst weg te werken. Met dat geld moet onder meer een banenmarkt worden georganiseerd en een administratieve inhaalslag worden gemaakt. De banenmarkt, bedoeld om de 40.000 uitkeringsgerechtigden die bij de sociale dienst zijn ingeschreven in vijf maanden in kaart te brengen en aan het werk te helpen, is het geesteskind van wethouder Jaap van der Aa. Hij nam in mei de portefeuille over van wethouder Frank Köhler, die aftrad wegens de problemen bij de sociale dienst. Van der Aa presenteert zijn plan van aanpak vandaag aan minister Vermeend van Sociale Zaken, in de hoop dat hij daarmee de dreigende strafkorting van 75 miljoen gulden per jaar kan afwenden.

Tot 1998 had u ook al de sociale dienst in uw portefeuille. Welke van de huidige problemen dateren nog uit uw tijd?

,,Dat is moeilijk te zeggen. Pas met de invoering van de nieuwe bijstandswet in 1996 kreeg de sociale dienst de taak om cliënten aan het werk te helpen. De dienst zou toen gereorganiseerd worden volgens het model van de huidige banenmarkt, met case managers. Toen ik in 1998 de portefeuille afstootte, was de reorganisatie minder ver dan gehoopt, maar wel zover dat ik het vertrouwen had dat die uitgevoerd zou worden. Dit voorjaar bleek de situatie ineens veel ernstiger te zijn dan we steeds dachten.''

Minister Vermeend heeft dit voorjaar een onderzoek laten uitvoeren naar de sociale dienst in Amsterdam en de gemeente boetes opgelegd wegens wanbeleid. Was het ministerie niet eerder op de hoogte van de situatie?

,,Het ministerie heeft jarenlang geweten dat de beoogde resultaten niet werden gehaald. In de eerste periode dat ik de portefeuille beheerde, tot 1998, waren we met de toenmalige minister van Sociale Zaken, Melkert, een verbeterplan overeengekomen. We hebben altijd gemeld dat de doelstelling niet helemaal gerealiseerd werd. Toch was het ministerie tevreden over de vorderingen.

,,Vermeend is verontwaardigd dat zijn onderzoek uitwijst dat de sociale dienst slechts eens in de achttien maanden heronderzoeken doet, om te zien of mensen terecht een bijstandsuitkering krijgen. Maar dat stond al in het beleidsplan dat afgelopen december naar zijn departement was opgestuurd.

,,Wij waren in de veronderstelling dat er heel weinig fouten werden gemaakt bij de sociale dienst. Onze cijfers werden altijd door een controleur namens het rijk nagemeten. Met hem hadden we permanent overleg. De situatie was volstrekt helder. Het heeft me dan ook zeer verbaasd dat Vermeend ineens met een onderzoek kwam, waar ook nog eens heel andere cijfers uitkwamen. De minister heeft daarbij de grenzen van zijn bevoegdheden opgezocht, door te laten onderzoeken of de sociale dienst organisatorisch goed functioneert. Dat is eigenlijk niet zijn bevoegdheid. Overigens ben ik het volstrekt eens met zijn ingreep.''

De medewerkers van de sociale dienst hebben nogal wat bezwaren tegen uw plan van aanpak, en het ziekteverzuim bedraagt nu al ruim 15 procent. Wat gaat u daaraan doen?

,,We gaan de medewerkers ervan overtuigen dat dit plan een kans is om van te likkebaarden: hun werk wordt interessanter doordat ze case managers worden, achterstanden worden weggewerkt door extra personeel. Daarna garanderen we ze een normale werkdruk. Ik ben er optimistisch over dat deze aanpak tot minder cliënten leidt. Als dat niet lukt, moet het gemeentebestuur zorgen dat er structureel extra geld komt voor meer personeel.''

Het plan van aanpak is zeer ambitieus, de kans op mislukken is aanzienlijk. Hoe groot acht u de kans van slagen?

,,Groot, al bind ik me niet aan percentages bijstandsgerechtigden die aan het werk zullen gaan. Daar kunnen we geen prognose van geven, omdat we onze klanten niet kennen. Na afloop moet de sociale dienst zonder achterstanden goed zijn taken kunnen uitvoeren. Als dat lukt, ben ik zeer tevreden. Ik verwacht instemming van Vermeend. Er zijn al signalen dat hij hier positief over gestemd is. Als het project op belangrijke schaal niet zou lukken, zou dat heel ernstig zijn, dan zal ik mijn verantwoordelijkheid nemen.''